ارزیابی و ارتقای ایمنی ساختمان های عمومی اراک بر اساس مبحث سوم مقررات ملی ساختمان و استاندارد NFPA ۱۰۱

زمینه و هدف: ساختمان های عمومی به دلیل تراکم بالای جمعیت، حضور اقشار آسیب پذیر و تنوع کاربری، از حساسترین اماکن شهری از منظر ایمنی در برابر آتش سوزی و حوادث مشابه محسوب می شوند. با عنایت به توسعه شهر اراک و افزایش مراکز عمومی نظیر بازارها، بیمارستان ها، مراکز خرید و مجتمع های آموزشی، ارزیابی وضعیت ایمنی این اماکن و ارائه راهکارهای ارتقای آن، ضرورتی اجتناب ناپذیر است. این پژوهش با هدف ارزیابی تطبیقی وضعیت ایمنی ساختمان های عمومی شهر اراک با الزامات مبحث سوم مقررات ملی ساختمان و استاندارد بین المللی NFPA ۱۰۱ (Life Safety Code) و ارائه الگوی عمل برای ارتقای ایمنی آنها انجام شده است.روش پژوهش: این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و با رویکرد تطبیقی و بهره گیری از منابع معتبر شامل مبحث سوم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۸)، استاندارد NFPA ۱۰۱ (ویرایش های ۲۰۱۸ و ۲۰۲۴)، پژوهش های علمی داخلی و گزارش های عملکردی سازمان آتش نشانی شهرداری اراک انجام شده است. داده ها از طریق بررسی اسناد بالادستی، مصوبات شورای اسلامی شهر و استانداردهای بین المللی گردآوری و با وضعیت موجود ساختمان های عمومی اراک مقایسه شده است.یافته ها: نتایج پژوهش نشان می دهد که مبحث سوم مقررات ملی ساختمان با اقتباس از استانداردهای بین المللی از جمله NFPA ۱۰۱، الزامات جامعی در حوزه های راه های خروج، سیستم های اعلام و اطفاء حریق، مصالح ساختمانی و تاسیسات برقی ارائه داده است. با این حال، بررسی میدانی ساختمان های عمومی اراک نشان می دهد که در حوزه های کلیدی نظیر ظرفیت و تعداد راه های خروج (مطابق با فصل ۷ NFPA ۱۰۱)، نصب سیستم های اطفاء حریق (مطابق با فصل ۹)، حفاظت در برابر خطرات ویژه و برنامه های عملیاتی واکنش اضطراری (مطابق با فصل ۴)، نواقص قابل توجهی وجود دارد. تحلیل تطبیقی نشان می دهد که بسیاری از ساختمان های عمومی اراک، به ویژه بازارهای سنتی، مجتمع های تجاری قدیمی و برخی مراکز درمانی، از نظر رعایت استانداردهای ایمنی در وضعیت نامطلوبی قرار دارند. استاندارد NFPA ۱۰۱ که در ۴۳ ایالت آمریکا به عنوان قانون الزام آور پذیرفته شده است، رویکردی مبتنی بر عملکرد (Performance-Based) را در کنار روش تجویزی (Prescriptive) ارائه می دهد که می تواند برای ارتقای ایمنی ساختمان های ناهمگون اراک مفید باشد.نتیجه گیری: با توجه به نواقص ایمنی موجود، پیشنهاد می شود شهرداری اراک با همکاری سازمان آتش نشانی و نظام مهندسی، نسبت به ایجاد بانک اطلاعاتی جامع از وضعیت ایمنی ساختمان های عمومی، اولویت بندی آنها بر اساس درجه خطرپذیری، تدوین برنامه بازرسی دوره ای مبتنی بر استاندارد NFPA ۱۰۱، و اعمال الزامات ایمنی در فرآیند صدور پروانه و پایان کار اقدام نماید. اجرای این راهکارها می تواند گامی موثر در ارتقای ایمنی و تاب آوری شهری و تحقق هدف مدیریت شهری اراک در تبدیل این کلانشهر به شهری ایمن و تاب آور باشد.

کلیدواژه ها:

ایمنی ساختمان ، مبحث سوم مقررات ملی ساختمان ، NFPA ۱۰۱ ، Life Safety Code ، راه های خروج ، بازرسی دوره ای ، ساختمان های عمومی ، شهرداری اراک