حکمرانی ریسک و امنیت در سامانه های هوشمند ریلی شهری؛ چارچوب حقوقی مقابله با حملات ترکیبی و اختلالات سیستمی

سامانه های هوشمند حمل ونقل ریلی درون شهری (مترو) به عنوان یکی از حیاتی ترین شریان های زیست شهری، با پیوند عمیق میان فناوری های عملیاتی (OT)، سامانه های پایش و کنترل داده (SCADA) و فناوری اطلاعات (IT)، به هدفی با اولویت بالا برای «حملات ترکیبی» (سایبر–فیزیکی) و اختلالات عامدانه سیستمی بدل شده اند. وقوع هرگونه اختلال در عملکرد این سیستم ها صرفا یک چالش فنی نیست؛ بلکه تهدیدی آنی علیه امنیت عمومی، جان شهروندان و نظم اقتصادی جامعه محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف تبیین و طراحی «چارچوب حقوقی حکمرانی ریسک و امنیت در زیرساخت های ریلی شهری» به روش توصیفی–تحلیلی سامان یافته است. مسئله محوری این پژوهش، کشف خلاهای تقنینی در نظام حقوقی و اداری ناظر بر تکالیف شرکت های بهره بردار مترو و شهرداری ها، تحدید مبانی مسئولیت مدنی ناشی از وقفه یا سوانح سایبر–فیزیکی، و چگونگی گذار از پدافند واکنشی سنتی به «حکمرانی تاب آوری پیش دستانه» است. یافته های پژوهش نشان می دهد که رژیم حقوقی موجود در مواجهه با ماهیت غیرمتمرکز، فرامرزی و پیچیده حملات ترکیبی، فاقد استانداردهای الزام آور ارزیابی ریسک و سازوکارهای شفاف جبران خسارت بر مبنای نظریه «خطر» و «تقصیر اداری» است. در نهایت، این مطالعه با ارائه مدلی بومی از حکمرانی ریسک، تدوین الزامات ناظر بر «طرح تداوم خدمت عمومی (BCP)»، استانداردسازی زنجیره تامین فناوری و استقرار نظام بیمه مسئولیت ریسک های فاجعه بار سایبری را به عنوان ارکان تحکیم امنیت این شریان های حیاتی شهری پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی ریسک ، سامانه های ریلی درون شهری ، حملات ترکیبی ، زیرساخت های حیاتی ، امنیت سایبر–فیزیکی ، مسئولیت مدنی ، تداوم خدمات عمومی.