واکاوی ویژگی های معماری آرامگاه های شیشه ریز جالق در بلوچستان ایران

بیان مسئله: معماری آرامگاهی یکی از شاخه های برجسته معماری ایران است که به یادبود شخصیت های برجسته و براساس باورها و آداب مختلف طراحی و ساخته می شود. پس از اسلام، دوره های سلجوقی و ایلخانی نقاط عطفی در توسعه معماری آرامگاهی ایران بود؛ روندی که در دوره های بعد نیز ادامه یافت. این پژوهش به بررسی ویژگی های معماری بناهای آرامگاهی در روستای شیشه ریز از شهرستان گلشن استان سیستان و بلوچستان اختصاص دارد. این بناها تاکنون به صورت نظام مند و با رویکرد معماری تحلیل نشده است. بنابراین، واکاوی معماری این آرامگاه ها می تواند زمینه ساز شناخت بهتر بخش دیگری از میراث معماری ایران باشد. هدف پژوهش: هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و تحلیل ویژگی های ساختاری و کالبدی آرامگاه های شیشه ریز، همراه با بررسی شباهت های بصری، مفهومی و فرمی آنها با سایر بناهای آرامگاهی ایران، به ویژه بناهای متعلق به دوره های تاریخی هم زمان است.روش پژوهش: این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی، با مشاهدات و بازدید میدانی و مطالعه و بررسی اسنادی از قبیل بررسی سفرنامه ها و اسناد تاریخی انجام گرفته است. نمونه های انتخابی از آرامگاه های هشت گانه تاریخی روستای شیشه ریز انتخاب شد. علت گزینش این تعداد براساس نوع دسترسی، امکان بازدید و پژوهش میدانی، در نظر گرفته شده است. بنابراین روش نمونه گیری هدفمند بوده است و درنهایت داده ها به روش کیفی تحلیل شد.نتیجه گیری: از ویژگی های منحصر به فرد معماری آرامگاه های شیشه ریز می توان به تزیینات حفره ای نواری در دیوارها، استفاده از قوس های پتکین در فضای داخلی و به ویژه شیوه کنج سازی دمغازه ای زیر گنبد اشاره کرد که متمایز از سنت گوشه سازی فیلپوش در دوره های گذشته معماری ایران است و قدمت بنا را تا حدود زیادی مشخص می کند چراکه این شیوه گوشه سازی در بناهای آرامگاهی در دوره ایلخانی در ایران متدوال شده است. همچنین برخی نقوش تزیینی داخل بناها با بررسی متون تاریخی تاحدودی مشخص شد.

کلیدواژه ها:

آرامگاه ها ، معماری آرامگاهی ، شیشه ریز ، جالق ، بلوچستان.