تحلیل گفتمان فمینیسم در عکاسی معاصر ایران بر مبنای دیدگاه ژیلیان رز

بیان مسئله: فمینیسم در ایران نه صرفا به عنوان یک جریان وارداتی، بلکه در مقام گفتمانی بومی و متاثر از پیچیدگی های زیست جهان فرهنگی و ساختارهای جنسیتی جامعه معاصر بازتعریف شده است. در این میان، عکاسی به مثابه رسانه ای بازنمایانه، زمینه ای برای بیان تجربه زیسته زنان هنرمند ایجاد کرده است. این پژوهش با بررسی عمیق مصادیق آثار عکاسی فمینیستی، به دنبال واکاوی محتوا و دقدقه های گفتمان فمینیستی است که تحت تاثیر شرایط اجتماعی معاصر ایران و جهان تولید شده و فرهنگ بصری ایران معاصر را متاثر ساخته است.هدف پژوهش: شناخت مصادیق ظهور گفتمان فمینیستی و تحلیل مفاهیم نهفته در آثار عکاسی فمینیستی معاصر ایران هدف پژوهش است. پرسش اصلی این است که بر مبنای روش تحلیل گفتمان ژیلیان رز، گفتمان عکاسی فمینیستی معاصر ایران حاوی چه مفاهیمی است؟روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد کیفی و براساس روش تحلیل گفتمان انجام شده است. چهارچوب تحلیلی چهارگانه رز شامل مولفه های: تولید، تصویر، گردش و مخاطب، برای تحلیل نظامند آثار مورد استفاده بوده است. جهت افزایش دقت در تبیین الگوهای گفتمانی، از شاخص «فراوانی مضامین» استفاده شده است؛ این درصدها نه به مثابه داده های آماری اثبات گرایانه، بلکه به عنوان ابزاری برای سنجش غلظت گفتمانی و تبیین وزن هریک از مفاهیم در ساختار معنایی آثار مطالعه شده استخراج شده اند تا امکان تحلیل سلسله مراتب بازنمایی فراهم شود.نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان می دهد عکاسی معاصر ایران از توصیف صرف وضعیت، به سمت بازنمایی های انتقادی و کنش مند حرکت کرده است. غلبه گفتمانی «واسازی مستقیم کلیشه های جنسیتی» (۵۷درصد) بیانگر گذار از سوژه گی منفعل به تقابل فعال با ساختارهای فرادستی است. همچنین، «بازتعریف هویت در بستر بومی» (۲۸درصد) و «مقاومت های پنهان» (۱۸درصد)، لایه های پیچیده ای از عاملیت را آشکار می سازد که نشان دهنده شکل گیری یک هویت فمینیستی متکثر و آگاه به اقتضائات فرهنگی- اجتماعی ایران است. این نتایج حاکی از آن است که هنر عکاسی در ایران، به واسطه پیوند میان «فرم» و «نقد اجتماعی»، به بستری برای بازتولید آگاهانه حقوق و هویت زنانه بدل شده است.

کلیدواژه ها:

تحلیل تصویر ژیلیان رز ، تحلیل گفتمان ، عکاسی معاصر ایران ، فمینیسم.