تحلیل رابطه همبستگی میان ساختار کالبدی-فضایی و الگوهای رفتاری ساکنان در سکونتگاه های غیررسمی (نمونه مطالعاتی منطقه ۱۹ کلانشهر تهران)

بیان مسئله: سکونتگاه های غیررسمی به عنوان پدیده ای رو به رشد در کلانشهرها، با چالش های کالبدی، اجتماعی و رفتاری متعددی مواجه هستند. یکی از جنبه های کمتر بررسی شده، تاثیر ساختار فیزیکی این سکونتگاه ها بر الگوهای رفتاری ساکنان است. این پژوهش به این مسئله می پردازد که ویژگی های کالبدی-فضایی چه نقشی در شکل گیری رفتار روزمره ساکنان می تواند داشته باشد.هدف پژوهش: هدف اصلی این تحقیق، تحلیل رابطه بین ساختار کالبدی-فضایی و الگوهای رفتاری ساکنان در محله مرتضی گرد به عنوان نمونه ای از یک سکونتگاه غیررسمی در منطقه ۱۹ تهران است. همچنین شناسایی انواع فضاهای رفتاری شکل گرفته در پاسخ به این ساختار، از اهداف فرعی پژوهش محسوب می شود.روش پژوهش: این مطالعه به روش ترکیبی (کمی و کیفی) و با رویکرد کاربردی انجام شده است. داده ها با استفاده از تکنیک های مختلفی شامل مطالعات کتابخانه ای، مشاهدات میدانی، توزیع ۳۷۸ پرسشنامه ساکنان، و همچنین تحلیل فضایی ساختار کالبدی محدوده (با روش چیدمان فضایی) و اولویت بندی محدوده ها براساس معیارهای پژوهش (با تکنیک تاپسیس) گردآوری و تحلیل شده اند.نتیجه گیری: نتایج تحقیق نشان می دهد که ساختار کالبدی-فضایی نقش بسیار مهمی در شکل دهی به رفتار ساکنان دارد. مناطقی با دسترسی بهتر، کاربری های مناسب و فضای باز بیشتر، شاهد رفتارهای اجتماعی غنی تر و احساس تعلق بالاتر بودند. در مقابل، مناطقی که در مجاورت کاربری های صنعتی قرار داشتند یا دسترسی ضعیفی داشتند، باعث کاهش تعاملات اجتماعی و احساس ناامنی شده بودند. به طور کلی، این پژوهش نتیجه می گیرد که هرگونه برنامه ریزی برای بهبود کیفیت زندگی در این سکونتگاه ها، باید با بهبود ساختار کالبدی-فضایی و توجه به رابطه آن با رفتار ساکنان آغاز شود.

کلیدواژه ها:

ساختار کالبدی-فضایی ، سکونتگاه غیررسمی ، الگوی رفتاری ، منطقه ۱۹ شهر تهران.