از عدالت به مثابه انصاف تا تجربه زیسته فضا: خوانشی رالزی از فضاهای عمومی مجتمع های مسکونی (مطالعه موردی: فدک ارومیه)

بیان مسئله: عدالت اجتماعی به عنوان یکی از مفاهیم بنیادین در نظریه ها و رویکردهای شهرسازی معاصر، نقش تعیین کننده ای در کیفیت فضاهای عمومی و تجربه زیسته ساکنان ایفا می کند. بااین حال، بخش قابل توجهی از پژوهش های پیشین، عدالت فضایی را عمدتا از منظر کالبدی و توزیعی بررسی شده و ابعاد ادراکی، رفتاری و فرایندی آن را کمتر مورد توجه قرار داده اند؛ امری که منجر به تقلیل مفهوم عدالت اجتماعی در طراحی فضاهای عمومی شده است.هدف پژوهش: هدف این پژوهش، تبیین و عملیاتی سازی اصول نظریه عدالت رالز در طراحی فضاهای عمومی مجتمع های مسکونی و شناسایی مولفه های موثر بر تحقق عدالت فضایی، اجتماعی و ادراکی در تجربه زیسته ساکنان است.روش پژوهش: پژوهش با رویکرد آمیخته (کمی-کیفی) و طرح تبیینی متوالی انجام شد. در بخش کمی، ۲۸۶ پرسشنامه در مجتمع مسکونی فدک ارومیه تحلیل و داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS و AMOS و مدل یابی معادلات ساختاری بررسی شد. در بخش کیفی نیز داده ها ازطریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و مشاهده میدانی و روایت های ادراکی ساکنان گردآوری و با رویکرد نظریه زمینه ای تحلیل شدند. در نهایت، یافته های کمی و کیفی در مرحله تفسیر با یکدیگر تلفیق شدند.نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان می دهد که عدالت اجتماعی در فضاهای عمومی سازه ای چندبعدی و حاصل تعامل مولفه های کالبدی، اجتماعی و ادراکی است. نتایج مدل ساختاری حاکی از آن است که دسترسی عادلانه و عدالت ادراکی بیشترین تاثیر را در تحقق عدالت اجتماعی دارند و حس تعلق به مکان به عنوان پیامد اجتماعی- عاطفی این تحقق شناسایی شد. یافته ها بیانگر آن است که نظریه عدالت رالز قابلیت کاربرد در طراحی و ارزیابی فضاهای عمومی مجتمع های مسکونی را دارد و می تواند به ارتقای کیفیت زندگی و انسجام اجتماعی کمک کند.

کلیدواژه ها:

عدالت اجتماعی ، عدالت ادراکی ، فضاهای عمومی ، نظریه عدالت رالز ، مجتمع فدک ارومیه.