تحول شبکه معنایی «غنا» و بازسازی موضوع فقهی آن (مطالعه ای میان رشته ای در معناشناسی تاریخی و نظریه موضوع در فقه اسلامی)

بیان مسئله: اختلاف گسترده فتاوای فقهی درباره «غنا» غالبا به تعارض ادله یا تفاوت در مبانی اصولی نسبت داده می شود. این تحلیل مبتنی بر پیش فرض ثبات موضوع حکم است؛ بدین معنا که مفهوم غنا در عصر صدور نصوص و در دوره های متاخر به واقعیتی معنایی واحد اشاره دارد. هدف پژوهش: این پژوهش با بازاندیشی در این پیش فرض، در پی بررسی تحول تاریخی شبکه مفهومی غنا و تاثیر آن بر شکل گیری موضوع فقهی این حکم است.روش پژوهش: پژوهش با رویکرد معناشناسی تاریخی و بر پایه نظریه میدان معنایی انجام شده است. در این چهارچوب، کاربردهای واژه غنا در چهار لایه تاریخی- ادبیات جاهلی، قرآن و روایات، فرهنگ موسیقایی دوره عباسی و متون فقهی کلاسیک- استخراج شده و روابط هم نشینی آن با مفاهیمی چون لحن، طرب، لهو، مجالس، مغنیه و ایقاع تحلیل شده است.نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد غنا در سیر تحول معنایی خود از معنایی توصیفی ناظر به کیفیت صوت، به معنایی ارزشی- فرهنگی در بستر مجالس لهوی و سپس به اصطلاحی فقهی برای موضوع حکم تکلیفی تبدیل شده است. براین اساس، بخشی از اختلاف فتاوای فقهی درباره غنا را می توان ناشی از تمرکز بر لایه های متفاوت این شبکه معنایی دانست، نه صرفا تعارض در ادله. همچنین همسان انگاری غنا با مفهوم مدرن «موسیقی» بدون بازسازی مدلول تاریخی موضوع، با اشکال روش شناختی مواجه است. این مطالعه افزون بر بازخوانی مسئله غنا، چهارچوبی نظری برای تحلیل موضوعات متحول در فقه اسلامی پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

غنا ، موسیقی ، تحول معنایی ، میدان معنایی ، موضوع شناسی فقهی ، معناشناسی تاریخی ، عرف عصر صدور.