ارزیابی کیفیت فضای فیزیکی در محیط های دانشگاهی: یک پژوهش روش های آمیخته اکتشافی برای شناسایی و اولویت بندی نشانگر های ارزیابی در دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران

بیان مسئله: کیفیت فضای کالبدی دانشگاه در سلامت روان و یادگیری، نقشی انکارناپذیر دارد اما نظام های ارزشیابی موجود اغلب بر ابعاد آموزشی تمرکز داشته و از تحلیل ادراک دانشجویان درباره فضای کالبدی غافل مانده اند. هدف پژوهش: هدف پژوهش، شناسایی و اولویت بندی عوامل، ملاک ها و نشانگرهای کیفیت فضای کالبدی براساس دیدگاه دانشجویان دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران است.روش پژوهش: این مطالعه با طرح روش های آمیخته اکتشافی در دو بخش کیفی و کمی در ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ انجام شد. در بخش کیفی، ازطریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۰ دانشجو و با روش تحلیل محتوای کیفی استقرایی، چهارچوبی متشکل از عوامل، ملاک ها و نشانگرها استخراج شد. در بخش کمی، پرسش نامه ای محقق ساخته براساس یافته های کیفی که ۳۴۰ دانشجو تکمیل و داده ها با استفاده از آزمون فریدمن، اولویت بندی شدند.نتیجه گیری: در بخش کیفی، ۹۲ نشانگر در قالب ۱۰ ملاک و دو عامل اصلی (داخلی و خارجی) شناسایی شد. در بخش کمی، عامل فضای داخلی (میانگین: ۹۷/۱) در اولویت بالاتری نسبت به عامل فضای خارجی قرار دارد. در میان ملاک ها، طراحی داخلی (میانگین: ۸۷/۹) و محیط یادگیری (میانگین: ۷۸/۸) مهم ترین ملاک ها بودند و نشانگرهای آرامش بصری (میانگین: ۶۱/۸۹) و تناسب رنگ بندی دیوارها با آرامش و تمرکز (میانگین: ۳۳/۸۹) بالاترین رتبه ها را کسب کردند. نتایج پژوهش نشان می دهد از دیدگاه دانشجویان، درک کیفیت فضای کالبدی در محیط های دانشگاهی علوم رفتاری به تجربه ذهنی و احساس روانی افراد از فضا پیوند دارد. این یافته بر اهمیت توجه به ابعاد انسان محور و زیباشناختی در طراحی کالبد دانشکده های علوم انسانی دلالت دارد، بی آنکه لزوما نشان دهنده ماهیت نظری «سازه ای ادراکی- روانی» برای کیفیت فضا باشد.

کلیدواژه ها:

کیفیت فضای کالبدی ، ملاک و نشانگر ، ارزشیابی ، دانشکده روان- شناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه تهران.