اثبات شرایط مساعد به حال متهم از منظر فقه امامیه و تطبیق آن با حقوق ایران

پس از طرح دعوی و پذیرش آن ازسوی متهم، گاه وی در توجیه فعل خود مدعی عذری چون دفاع مشروع یا اضطرار می شود که در اصطلاح، شرایط را به حال وی مساعد می کند و انقلاب دعوی صورت می گیرد؛ چراکه این شرایط از عوامل حقوقی رافع مسئولیت، موجهه یا مخففه مسئولیت کیفری هستند. در چنین شرایطی باتوجه به قاعده «البینه علی المدعی»، بار اثبات به طورکلی بر دوش مدعی (که در اینجا متهم است) واقع می شود، اما در حقوق کیفری ایران، اصل برائت به عنوان اصل حاکم، متهم را از اثبات بی گناهی خود بی نیاز دانسته است. در مواردی که متهم با طرح ادعاهایی مانند دفاع مشروع، اضطرار یا جنون درصدد تبرئه خود بر می آید پرسش این است که بار اثبات شرایط مساعد به حال متهم بر عهده خود اوست یا مقام قضایی؟ این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با استناد به منابع فقه امامیه و قوانین موضوعه ایران به بررسی اثبات شرایط مساعد به حال متهم پرداخته و به این نتیجه رسیده که در نظام حقوقی ایران اگرچه اصل برائت حاکم است، اما در مواردی که متهم ادعای خاصی مطرح کند، بار اثبات آن بر عهده خود اوست. در این نوشتار موارد عدول فقها از قاعده بینه در حدود، یعنی جرائم حق اللهی محض نیز مطرح شده است که آنان ادعای متهم را بدون نیاز به اثبات پذیرفته اند. یافته های این پژوهش می تواند به تعادل میان حقوق متهم و اقتدار نظام قضایی کمک کند.

کلیدواژه ها:

اثبات دلیل ، متهم ، شرایط مساعد ، انقلاب دعوی ، مبانی فقهی اثبات دلیل