بررسی تغییرات کاربری و پوشش اراضی در منطقه سیستان بر اثر بهره برداری از بند کمال خان بر روی رودخانه هیرمند

رودخانه هیرمند، منبع تامین آب دشت سیستان و پایه استمرار خدمات اکوسیستمی، از جمله تامین آب، تولید محصولات کشاورزی، فراهم سازی علوفه، حفاظت خاک و پشتیبانی از زیستگاه های حیات وحش است. بهره برداری از بند کمال خان و هدایت جریان رودخانه به گود زره، باعث کاهش آب ورودی و تشدید تخریب سرزمین در سیستان شده است. هدف این پژوهش، بررسی تغییرات کاربری و پوشش اراضی وابسته به آب هیرمند در دوره پیش وپس از بهره برداری بند می باشد. نقشه های کاربری و پوشش اراضی برای سال های ۱۳۹۸، ۱۳۹۹، ۱۴۰۳، ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ با استفاده از تصاویر لندست، طبقه بندی نظارت شده و الگوریتم جنگل تصادفی تهیه و صحت آنها با نمونه های میدانی ارزیابی شد. نتایج نشان داد درحالی که پس از بهره برداری بند، پهنه آبی هامون هیرمند به طور کامل خشک شده، سطح آب در محدوده بند کمال خان و گود زره از ۳۰۳۹ هکتار در سال ۱۳۹۸ به ۶۲۷۹۴ هکتار در سال ۱۴۰۵ رسیده است. در دشت سیستان، بیشترین سطح اراضی کشاورزی ۶۹۰۲۵ هکتار در سال ۱۳۹۹ بوده و در سال ۱۴۰۴ به ۵۷۷۶ هکتار کاهش یافته است. همچنین، مجموع اراضی شور در دشت سیستان و هامون از کمترین مقدار ۱۱۰۴۱۴ هکتار در سال ۱۳۹۹ به بیشترین مقدار ۲۷۴۷۰۸ هکتار در سال ۱۴۰۵ افزایش یافته. این تغییرات با کاهش مراتع، گسترش اراضی بایر، افزایش شوری خاک و تشدید آسیب پذیری خاک در برابر فرسایش بادی همراه بود. یافته ها نشان می دهد هدایت آب به گود زره، با کاهش سطح کشاورزی، مراتع و مقدار رطوبت خاک و از طرفی توسعه اراضی شور و بایر، خدمات اکوسیستمی رودخانه هیرمند را تضعیف کرده است.

کلیدواژه ها:

Hamoun Wetland ، Land degradation ، Hirmand river ecosystem services ، Sistan plain ، Remote sensing ، Gowd-e Zereh ، تالاب هامون ، تخریب سرزمین ، خدمات اکوسیستمی رودخانه هیرمند ، دشت سیستان ، سنجش ازدور ، گود زره