برآورد فرسایندگی باران در ایران

فرسایندگی از عوامل اصلی مدل­ های فرسایش خاک است. با اینکه ایران از دیدگاه اقلیمی عمدتا گرم و خشک است، اما بارندگی ­های بسیار شدید و بارندگی­ های بسیار سنگین که به دفعات بسیار کم در این گونه اقلیم­ها رخ می­ دهد، می ­تواند زیان سنگینی به منابع خاک وارد آورد. در معادله جهانی تلفات خاک فرسایندگی باران بر پایه شدت بارندگی محاسبه می­ شود. داده­ های بارندگی ساعتی ERA۵ به مدت ۴۵ سال برای محاسبه فرسایندگی باران در ایران به کار گرفته شد. پردازش این داده­ ها نشان داد که تعداد رویدادهای بارشی در ایران پراکنش مکانی بسیار ناهمگونی دارد. ایران مرکزی با کمتر از ۲۰ رویداد در سال و کرانه­ های خزر با نزدیک به ۴۵۰ رویداد در سال دو اقلیم بارشی متباین را به نمایش می­ گذارند. کرانه ­های خزر و بلندی­ های زاگرس در هر رویداد بارشی چیزی کمتر از ده میلی­متر بارش دریافت می­ کنند که باز در تباین با ایران مرکزی است. میانگین دوام هر رویداد بارشی روی این دو قلمرو نیز نزدیک به ده ساعت است. در کرانه ­های خزر منبع رطوبتی دریای خزر و روی زاگرس بلند منبع رطوبتی دریای عرب، تداوم و مقدار بارش دریافتی در هر رویداد بارشی را تبیین می­کند. شدت رویدادهای بارشی در غرب زاگرس و سراسر کرانه­ های جنوبی ایران در تباین با دیگر بخش­ های کشور است. سازوکار تزریق رطوبت از روی دریای عرب به درون ایران شدت این بارندگی­ ها را تبیین می ­کند. فرسایندگی باران در بیش­تر نقاط ایران بسیار کوچک است؛ اما زاگرس، کرانه ­های خزر و برخی کوهستان ها فرسایندگی بزرگ نشان می­ دهند. میانگین فرسایندگی ایران بر پایه داده ­های یک ساعته و بدون اعمال ضریب اصلاحی نزدیک به ۸۰ مگاژول میلی­متر بر هکتار ساعت سال است.

کلیدواژه ها:

USLE ، Rainfall erosivity ، Soil erosion ، Iran ، مدل جهانی تلفات خاک ، فرسایندگی باران ، فرسایش خاک ، ایران