تحلیل نگرش کشاورزان نسبت به برداشت بی رویه آب از منابع زیرزمینی و پیامدهای اقتصادی-اجتماعی آن در حوضه آبخیز سیمینه رود

برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی یکی از مهم ترین چالش های زیست محیطی و اقتصادی مناطق خشک و نیمه خشک ایران است که پیامدهای گسترده ای بر معیشت جوامع روستایی، پایداری کشاورزی و تعادل اکولوژیک حوضه های آبخیز دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نگرش کشاورزان درباره وقوع اضافه برداشت از منابع آب زیرزمینی و ارزیابی پیامدهای اقتصادی - اجتماعی ادراک شده آن در حوضه آبخیز سیمینه رود انجام شد. داده ها از طریق تکمیل ۳۷۳ پرسش نامه گردآوری و با آمار توصیفی، آزمون من – ویتنی و آزمون کای دو تحلیل شدند؛ اندازه اثر نیز محاسبه و مقادیر احتمال با روش بنجامینی – هوچبرگ تصحیح شد. در مجموع، ۴۸/۱ درصد پاسخ گویان معتقد بودند برداشت بی رویه در محدوده زندگی آنان در حال انجام است. پاسخ گویان دارای این ادراک جوان تر بودند (میانه ۴۸/۵ در برابر ۵۳ سال؛ ۰/۰۰۱p <) و فراوانی پاسخ مثبت در میان استفاده کنندگان از لوله کشی برای انتقال آب کمتر از استفاده کنندگان از کانال سنتی بود (۲۴/۲ در برابر ۴۵/۶ درصد؛ ۰/۰۰۱p =). این دو ارتباط پس از تصحیح نرخ کشف کاذب نیز پایدار ماندند. کاهش درآمد کشاورزان، کاهش سطح اراضی آبی، تغییر الگوی کشت و افزایش مهاجرت مهم ترین پیامدهای ادراک شده افت سطح ایستابی بودند. یافته ها نشان می دهد که مدیریت بحران آب زیرزمینی در سیمینه رود به ترکیبی از پایش آبخوان، بهبود انتقال آب و مداخلات اجتماعی متناسب با ویژگی های بهره برداران نیاز دارد.

کلیدواژه ها:

Lake Urmia ، groundwater over-abstraction ، farmers’ perceptions ، socioeconomic impacts ، Siminehrood catchment ، دریاچه ارومیه ، برداشت بی رویه ، نگرش کشاورزان ، پیامدهای اقتصادی - اجتماعی ، حوضه آبخیز سیمینه رود