مکان یابی و ارزیابی توان اراضی برای توسعه کشت پسته در استان سیستان و بلوچستان با استفاده از GIS و AHP

این پژوهش با هدف مکان یابی و ارزیابی توان اراضی برای توسعه کشت پسته در استان سیستان و بلوچستان با تلفیق سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و داده های سنجش از دور (تصاویر ماهواره ای Landsat ۸ در بستر Google Earth Engine) انجام شد. هشت معیار شامل فاصله از کانال آب، جاده و مراکز جمعیتی، کاربری اراضی، شیب، ارتفاع، جهت شیب و ویژگی های خاک (شوری، بافت، اسیدیته) بر اساس نظر ۱۵ کارشناس وزن دهی شدند (شاخص ناسازگاری: ۰/۰۳). بیشترین وزن به فاصله از کانال آب (۰/۳۲)، خاک (۰/۲۵) و فاصله از جاده (۰/۱۴) اختصاص یافت. لایه های اطلاعاتی با قدرت تفکیک ۳۰ متر در محیط GIS تهیه و با روش همپوشانی وزنی تلفیق شدند. نقشه نهایی نشان داد که ۱۳/۸ درصد از مساحت استان در کلاس مستعد، ۲۳/۰ درصد در کلاس نسبتا مستعد، ۳۳/۵ درصد در کلاس کمی مستعد، ۲۷/۵ درصد در کلاس نامستعد و ۲/۲ درصد دارای محدودیت مطلق قرار دارند. یافته ها نشان می دهد که ۳۶/۸ درصد مساحت استان پتانسیل قابل توجهی برای توسعه کشت پسته دارند؛ اما محدودیت اصلی دسترسی به منابع آبی است؛ به طوری که ۶۵/۵ درصد از مساحت استان از نظر فاصله از کانال های آبی در دسته نامستعد قرار دارند. بنابراین، توسعه پایدار کشت پسته در استان نیازمند برنامه ریزی دقیق با تمرکز بر مناطق مستعد و مدیریت پایدار منابع آبی است. نوآوری این پژوهش در اعمال ماسک های محدودکننده قطعی (Boolean Mask) برای حذف خطاهای اکولوژیکی و استفاده از پردازش ابری (GEE) برای هم زمانی زمانی داده هاست. همچنین، تحلیل تطبیقی نشان داد که توسعه کشت در برخی نواحی (مانند زاهدان) بیش از آنکه متکی بر پتانسیل ذاتی اراضی باشد، ناشی از برداشت از آب های زیرزمینی است که مدل با طبقه بندی این نواحی به عنوان "نامستعد"، هشداری پیشگیرانه درباره پایداری بلندمدت ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

Soil salinity ، Remote sensing ، Spatial analysis ، Water resources management ، Multi-criteria decision making ، شوری خاک ، سنجش از دور ، تحلیل فضایی ، مدیریت منابع آبی ، تصمیم گیری چندمعیاره