زندگی نامه فرهنگی آب در ایران روستایی: آیین های آب و هستی شناسی رابطه ای

آب در ایران روستایی نه صرفا به عنوان یک منبع مادی، بلکه به عنوان موجودیتی اجتماعی و فرهنگی درک می شود که در روابط میان انسان ها، موجودات فراطبیعی، حیوانات، اشیا و سیستم های آبی تنیده شده است. این مقاله زندگی نامه فرهنگی آب را از طریق گزارش های قوم نگارانه آیین های باران خواهی و ازدواج قنات با زنان انسانی بررسی می کند. این مطالعه با تکیه بر کار میدانی کیفی که بین سال های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ در ایران روستایی انجام شد و با بهره گیری از منابع مستندی و قوم نگارانه تکمیل گردید، چهار شکل از آیین باران خواهی را شناسایی می کند: استغاثه، آرام سازی، سرکشی و ترکیبی از این راهبردها. این آیین ها نشان می دهند که چگونه خشکسالی از یک وضعیت فیزیکی به بحرانی اجتماعی و اخلاقی تبدیل می شود که می توان آن را از طریق نیایش، نذر، تلافی، رویارویی و وارونگی آیینی مورد توجه قرار داد. سپس مقاله به بررسی جنسیت بندی منابع آب و عمل ازدواج قنات می پردازد و نشان می دهد که چگونه قنات ها ممکن است به عنوان موجودات نر یا ماده درک شوند و در نظام های ازدواج، خویشاوندی، تعهد و مبادله اقتصادی ادغام گردند. مورد «همسر قنات» در اراک نشان می دهد که چگونه شخصیت آیینی می تواند مکانیسم های مادی برای حمایت از زنان و زیرساخت آبی نیز ایجاد کند. این مقاله با تکیه بر رویکردهای انسان شناختی به زندگی نامه فرهنگی و هستی شناسی رابطه ای، استدلال می کند که این آیین ها را نباید به عنوان بازمانده های یک مرحله شناختی ابتدایی درک کرد. بلکه آن ها شیوه های پویایی از ارتباط با آب را نمایندگی می کنند که در آن ها عدم قطعیت بوم شناختی، معنا ی فرهنگی، تعهد اجتماعی و عمل مادی متقابلا شکل می گیرند.

کلیدواژه ها:

آیین های آب ، زندگی نامه فرهنگی ، هستی شناسی رابطه ای ، ازدواج قنات ، ایران روستایی