تعادل نوآوری و حقوق بشر: چالش های حقوقی و اخلاقی کاربرد هوش مصنوعی در نظام عدالت کیفری

رشد شتابان استفاده از هوش مصنوعی (AI) در حوزه های حقوقی و قضایی، نظام های حقوقی را با چالش بهره گیری از این فناوری و همزمان تضمین حقوق افراد مواجه کرده است. نظام عدالت کیفری به عنوان یکی از حوزه های حساس، نیازمند تعادل بین نوآوری های فناورانه و رعایت اصول حقوق بشر است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی، در پی پاسخ به این پرسش است که به منظور تعادل بین فناوری و حقوق بشر برای تحقق عدالت در عرصه کیفری چه چالش­هایی وجود دارد. یافته ها نشان می دهند که استفاده از سیستم های هوش مصنوعی، به عنوان نماد نوآوری و کارایی، نیازمند حفظ تعادل بین اتکا به داده های الگوریتمی و رعایت شفافیت، نظارت انسانی و اصول حقوق بشر است. در ایران، اسنادی نظیر سند ملی هوش مصنوعی (مصوب ۱۴۰۳)، قانون برنامه هفتم توسعه (مصوب ۱۴۰۳)، آیین نامه اجرایی نحوه استفاده از فناوری های نوین در فرایندهای قضایی (مصوب ۱۴۰۴)، و دستورالعمل هوشمندسازی و الکترونیکی شدن فرایندها و پرونده های قضایی (مصوب ۱۴۰۳) چارچوبی برای استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی فراهم می کنند. با این حال، فقدان مکانیزم های اجرایی دقیق و استانداردهای شفافیت، خطر نقض حقوق بنیادین مانند حریم خصوصی، اصل برائت، و منع تبعیض را افزایش می دهد.

کلیدواژه ها:

شفافیت الگوریتمی ، نظارت قضایی انسان محور ، عدالت پیش بینی کننده ، سوگیری الگوریتمی ، حفاظت از حقوق بنیادین