راهبردهای ارتباط نهادی علم، دولت و جامعه در رفع تناقض میان انبوه تولیدات علمی و فقدان اثرگذاری اجتماعی و نهادی در مسیر تولید علوم انسانی در جمهوری اسلامی ایران

با وجود گسترش کمی آموزش عالی و افزایش تولیدات علمی در حوزه علوم انسانی طی دهه های اخیر، این تحولات نتوانسته است به همان نسبت موجب ارتقای کیفیت حکمرانی، سیاست گذاری عمومی و حل مسائل اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران شود. این وضعیت بیانگر وجود شکاف میان ظرفیت های علمی کشور و میزان اثرگذاری اجتماعی و نهادی دانش است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد گسست نهادی میان علم، دولت و جامعه و ارائه الگویی بومی برای بازسازی این پیوند انجام شده است. این پژوهش از حیث هدف، بنیادی و از نظر رویکرد، کیفی است و با استفاده از روش تحلیل اسنادی و تحلیل مفهومی انجام شده است. داده های پژوهش از طریق مطالعه اسناد، کتاب ها، مقالات علمی و منابع معتبر مرتبط با حکمرانی دانش، سیاست گذاری علم و ارتباط نهادهای علم، دولت و جامعه گردآوری و با رویکرد استنتاج نظری تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که کاهش کارآمدی علوم انسانی ناشی از سه سطح گسست نهادی است: در نهاد علم، غلبه رویکرد های کمی و ضعف مسئله محوری؛ در نهاد دولت، محدود بودن سازوکارهای سیاست گذاری مبتنی بر شواهد و ضعف ترجمان دانش و در نهاد جامعه، کاهش مرجعیت اجتماعی علم و اختلال در سازوکارهای بازخورد اجتماعی. براین اساس، پژوهش الگویی بومی برای بازسازی ارتباط نهادی علم، دولت و جامعه ارائه می کند که بر پنج مولفه «حکمت مهنی»، «مسئله پردازی ایجابی»، «هویت معرفتی مشترک»، «ترجمان معرفتی» و «بازتعریف کارویژه نهاد علم» استوار است. نتایج پژوهش نشان می دهد که ارتقای کارآمدی علوم انسانی در جمهوری اسلامی ایران بیش از توسعه کمی ظرفیت های علمی، به کیفیت تعامل نهادی میان علم، دولت و جامعه وابسته است. تقویت این تعامل می تواند زمینه ساز توسعه سیاست گذاری مبتنی بر دانش، افزایش یادگیری نهادی و ارتقای توان نظام حکمرانی در مواجهه با مسائل پیچیده اجتماعی باشد.

کلیدواژه ها:

علوم انسانی ، حکمرانی دانش ، نهاد علم ، سیاست گذاری عمومی ، گسست نهادی ، ترجمان معرفتی ، جمهوری اسلامی ایران