الگوی حکمرانی ارزش مبنای هوش مصنوعی در ایران مبتنی بر سند ملی هوش مصنوعی

تحول شتابان هوش مصنوعی و نفوذ فزاینده آن در عرصه های حکمرانی، ضرورت بازطراحی الگوهای سیاست گذاری و تنظیم گری را دوچندان کرده است. در ایران، «سند ملی هوش مصنوعی» نخستین سند بالادستی برای همسوسازی توسعه فناوری با ارزش های اسلامی-ایرانی، عدالت اجتماعی و حاکمیت داده به شمار می رود. بااین حال، شکاف میان اصول ارزشی و سازوکارهای اجرایی، نیازمند ارائه الگویی منسجم و ارزش مبناست. پژوهش حاضر با اتکا به نظریه «طراحی حساس به ارزش ها» و تحلیل مضمون اسناد و مصاحبه با ۹ نفر از خبرگان، به تبیین الگوی حکمرانی ارزش مبنای هوش مصنوعی در ایران می پردازد. داده ها از طریق تحلیل اسناد و مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل مضمون کدگذاری شده اند. یافته ها نشان می دهد که حکمرانی هوش مصنوعی در ایران با چالش هایی نظیر «فقدان نهاد حکمران مستقل»، «پیچیدگی فنی و بحران شفافیت مدل ها» و «تعدد نهادهای موازی» مواجه است. براساس تحلیل ها، الگوی پیشنهادی شامل سه لایه راهبردی، عملیاتی و نظارتی است که به ترتیب بر «هسته اخلاق، آگاهی و کرامت انسانی»، «تنظیم گری پویا و مشارکت جو» و «شفافیت و مسئولیت پذیری الگوریتمیک» تمرکز دارد. این الگو با تبدیل ارزش هایی چون عدالت، کرامت انسانی و استقلال داده ای به سازوکارهای اجرایی، زمینه توسعه مسئولانه و اعتمادآفرین هوش مصنوعی را فراهم می کند. همان گونه که در متن مقاله آمده است: «سند ملی به دنبال هوش مصنوعی بومی، عدالت محور و انسان مدار است» و «هر پروژه هوش مصنوعی ابتدا باید مجوز اخلاقی بگیرد». الگوی پیشنهادی می تواند مبنایی برای گذار از رویکرد های پراکنده به حکمرانی یکپارچه، یادگیرنده و ارزش محور در ایران باشد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی هوش مصنوعی ، حکمرانی ارزش مبنا ، سند ملی هوش مصنوعی ، حاکمیت داده و شفافیت الگوریتمی ، مدیریت رسانه