نقش میانجی ریسک در انتقال شوک های بازارهای ارزی و نفتی به بازار سرمایه ایران

این مطالعه با هدف واکاوی ساختاری مکانیسم انتقال تکانه های بازار نفت خام و نرخ ارز بر بازدهی بازار سرمایه ایران انجام شده است. با توجه به اهمیت کلیدی این دو متغیر در اقتصاد ایران، پژوهش حاضر با تاکید بر نقش میانجی «ریسک بازار» و بررسی احتمال وقوع بازده مثبت، داده های روزانه بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ را تحلیل کرده است. روش شناسی پژوهش شامل استخراج واریانس شرطی بازدهی با مدل EGARCH، تحلیل مسیرهای انتقال با مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) و برآورد احتمال بازده مثبت از طریق رگرسیون پروبیت است. نتایج مدل سازی ساختاری نشان می دهد که نوسانات نفت و ارز، هر دو تاثیر مثبت و معناداری بر ریسک بازار دارند. با این حال، مکانیسم اثرگذاری متفاوت است؛ شوک های نفتی هم به صورت مستقیم (از طریق تغییر در بنیان های درآمدی) و هم غیرمستقیم (تشدید ریسک و نااطمینانی) بر بازار اثر می گذارند، در حالی که شوک های ارزی عمدتا از کانال غیرمستقیم و افزایش ریسک بازار بر بازدهی تاثیرگذارند. یافته های مدل پروبیت نشان می دهد که قدرت پیش بینی مدل برای وقوع بازده مثبت محدود بوده و شواهد قاطعی مبنی بر نظریه تبادل ریسک-بازده در این چارچوب یافت نشد. در نهایت، این تحقیق نتیجه می گیرد که واکنش بازار سرمایه ایران صرفا برخاسته از هراس روانی مقطعی نیست، بلکه ترکیبی از پاسخ عقلایی سرمایه گذاران به سیگنال های بنیادی (نفت) و تعدیل سریع انتظارات تورمی ناشی از تحولات بازار ارز است.

کلیدواژه ها:

Oil price volatility ، Exchange rate volatility ، Structural Equation Modeling (SEM) ، Risk and return tradeoff theory ، Probit model ، مبادله ریسک و بازده ، مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) ، مدل پروبیت (Probit) ، نوسان قیمت نفت ، نوسان نرخ ارز