ظرفیت های ژئوپلیتیکی منطقه گرایی اقتصاد دریا محور ایران در حوزه کاسپین

ایران به دلیل موقعیت منحصربه فرد جغرافیایی خود، همزمان به دریای کاسپین در شمال و خلیج فارس و دریای عمان در جنوب دسترسی دارد و این ویژگی، آن را به یک بازیگر کلیدی در معادلات ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی منطقه تبدیل کرده است. در این میان، دریای خزر—به عنوان یکی از مهم ترین دریاهای بسته جهان—پس از پایان جنگ سرد، اهمیت راهبردی خود را در حوزه های انرژی، ترانزیت، امنیت و همکاری های منطقه ای افزایش داده است. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل پتانسیل های ژئوپلیتیکی دریای کاسپین و نقش آن در تقویت رویکرد منطقه گرایانه در توسعه اقتصاد دریا محور ایران انجام شده است. روش تحقیق ترکیبی (کیفی-کمی) و از نوع توصیفی–تحلیلی است. داده های کیفی از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان حوزه های ژئوپلیتیک، اقتصاد دریا محور و مطالعات منطقه ای گردآوری شدند و داده های کمی با استفاده از پرسشنامه های تخصصی جمع آوری و در نرم افزار SPSS مورد تحلیل آماری (همبستگی پیرسون و آزمون t تک نمونه ای) قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهد که موقعیت استراتژیک ایران در جنوب دریای خزر، همراه با ذخایر انرژی، پتانسیل های ترانزیتی، و ظرفیت های محیطی و فرهنگی این منطقه، زمینه ساز گسترش همکاری های منطقه ای و تقویت اقتصاد دریا محور کشور است. همچنین، رابطه ای مثبت و معنادار (p≤۰.۰۵) بین بهره برداری مشترک از منابع دریای کاسپین و توسعه منطقه گرایی اقتصاد دریا محور ایران تایید شد. نتایج کلی پژوهش بیانگر آن است که ایران می تواند با بهره گیری هوشمندانه از موقعیت ژئوپلیتیکی خود در دریای کاسپین و تلفیق منابع استراتژیک، ظرفیت های محیطی و سرمایه های فرهنگی-اجتماعی، بستری پایدار برای توسعه اقتصاد دریا محور فراهم کند. این رویکرد نه تنها جایگاه ایران را در ساختارهای اقتصادی و سیاسی منطقه تقویت می کند، بلکه می تواند به تدوین راهبردهای ملی و منطقه ای پایدار منجر شود.

کلیدواژه ها:

ژئوپلیتیک انرژی ، اقتصاد دریامحور ، منطقه گرایی ، دریای کاسپین ، ایران