برداشت کارکنان و اساتید دانشگاه از عناصر فرسودگی فرهنگی در نظام آموزش عالی

هدف: امروزه مختصات آموزش عالی، شاهد اقبال کم نسبت به فعالیتهای فرهنگی، تغییر سلیقه نسلها و کاهش توانمندی فعالان فرهنگی است که خود زاییده تشریفاتی بودن فعالیتهای فرهنگی دانشگاههاست. پژوهش حاضر با هدف شناسایی ابعاد مختلف فرسودگی فرهنگی در نظام آموزش عالی ایران انجام شد. روش: در پژوهش حاضر از رویکرد اکتشافی و روش کیفی تحلیل محتوا استفاده شد. مشارکت کنندگان را تمامی فعالان حوزه های فرهنگی- اجتماعی دانشگاههای دولتی شهر ایلام، مشتمل بر اعضای هیئت علمی، کارکنان و خبرگانی تشکیل داد که با استفاده از قاعده اشباع نظری داده ها و با توجه به گستردگی جامعه، تعداد ۳۰ مصاحبه به شیوه نمونه گیری گلوله برفی انجام شد. برای اطمینان از روایی داده ها، از نظرات چند تن از کارشناسان حوزه فرهنگی- اجتماعی و اساتید جامعه شناسی، مدیریت فرهنگی و مدیریت آموزش عالی استفاده شد. پایایی نیز از طریق تحلیل مضامین مشترک در پاسخهای شرکت کنندگان بررسی شد. یافته ها: با استفاده از تحلیل محتوای کیفی، نتایج نشان داد که پدیده فرسودگی فرهنگی، در قالب ۹ بعد مختلف، شامل ساختاری و نمادین(۱۳ شاخص)، ارزشی و هنجاری(۱۱ شاخص)، رفتاری و فرهنگی(۱۰ شاخص)، شناختی و معنایی(۱۰ شاخص)، عملیاتی و رفتاری(۱۱ شاخص)، محیطی (۱۰ شاخص)، فناورانه- اطلاعاتی(۱۱ شاخص) تاریخی و گذرا(۱۱ شاخص) و بعد فردی و روان شناختی(۱۰ شاخص) قابل تبیین است. نتیجه گیری: ابعاد شناسایی شده، نشان دهنده تداخل عوامل و مولفه های متعددی است که در فرایند کاهش توانمندی های فرهنگی فعالان آموزشی و همچنین کاهش جذابیت فعالیتهای فرهنگی در دانشگاهها نقش دارند. بنابر این، اصلاح و بازنگری در رویکردهای فرهنگی و ساختاری دانشگاهها، کلید مقابله با این فرسودگی و احیای نقش موثر فعالیتهای فرهنگی در نظام آموزش عالی است.

کلیدواژه ها:

فرسودگی فرهنگی ، بعد ساختاری و نمادین ، بعد ارزشی و هنجاری ، بعد رفتاری و فرهنگی ، بعد تاریخی