بازخوانی و تحول در دروس معارف اسلامی بر پایه تجارب زیسته استادان معارف دانشگاه شیراز: پژوهشی داده بنیاد

هدف: هدف پژوهش حاضر، بازخوانی وضعیت کنونی دروس معارف اسلامی در دانشگاه شیراز و ارائه راهبردهایی برای تحول در این دروس و واکاوی پیامدهای آن بود. روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش نظریه داده بنیاد با استفاده از مدل استراوس و کوربین انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۱۱ نفر از استادان معارف اسلامی دانشگاه شیراز بودند. مصاحبه ها از نوع نیمه ساختاریافته بود و تا جایی ادامه یافت که اشباع نظری محقق شد. داده های گردآوری شده طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته ها: در تحلیل داده ها، ۱۰۷ کد باز و ۲۵ مقوله محوری شناسایی شدند. از جمله کدهای باز می توان به «عدم انطباق دروس معارف با انتظارات دانشگاه و جامعه»، « تفکیک دروس دینی از دیگر دروس تخصصی» و «عدم توجه دروس معارف به حفظ هویت ملی» اشاره کرد. بر اساس تحلیل کدهای باز، مقولات محوری همچون «تعارض گفتمانی میان نظام آموزشی معارف و نگرش دانشجویان»، «کاهش اثربخشی دروس معارف در سایه سلطه رسانه های نوین»، «گسست ارتباطی میان نسل کنونی و محتوای معارف» و «کاهش آمادگی و انگیزش دانشجویان» استخراج شد. سپس مقوله هسته «بازخوانی و تحول در دروس معارف اسلامی» در مرکز الگوی پارادایمی قرار گرفت. نتیجه گیری: مدل نهایی پژوهش نشان می دهد تحول دروس معارف اسلامی نیازمند اقداماتی نظیر تخصصی سازی و تطبیق دروس با رشته ها، نوسازی محتوا، تقویت تعامل عاطفی با دانشجو، بهره گیری از فناوری های آموزشی و توانمندسازی استادان جوان است. این مدل با تبیین پیوند میان شرایط علی، زمینه ساز، مداخله گر، راهبردها و پیامدها، چارچوبی برای ارتقای کیفیت، روزآمدی و اثربخشی دروس معارف اسلامی ارائه می دهد. این اقدامات می توانند در ارتقای اثربخشی آموزش معارف و بازسازی جایگاه آن در دانشگاه موثر واقع شوند.

کلیدواژه ها:

دروس معارف اسلامی ، نظریه داده بنیاد ، دانشگاه شیراز ، تحول آموزشی ، مشارکت استادان