طراحی الگوی تقویت فرهنگ نقد در دانشگاه اسلامی

هدف: نقد و تفکر انتقادی به عنوان ارکان اساسی توسعه علمی در محیط دانشگاهی محسوب می شوند. این پژوهش با هدف طراحی الگوی پارادایمی تقویت فرهنگ نقد و تفکر انتقادی در دانشگاه اسلامی، با تلفیق آموزه های قرآنی و نظریات معاصر مدیریت آموزشی، انجام شد. روش: پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریه داده بنیاد(رویکرد نظام مند استراوس و کوربین) اجرا شد. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۸ نفر از خبرگان حوزه مدیریت آموزش عالی گردآوری شد و با کدگذاری سه مرحله ای(باز، محوری و انتخابی) تحلیل شدند. یافته ها: یافته ها در قالب الگوی پارادایمی با شش مقوله اصلی ارائه شد: مقوله علی(ضرورتهای راهبردی، بنیانهای فلسفی و الزامات مدیریتی)؛ مقوله زمینه ای(ساختار دانشگاهی، فرهنگ سازمانی و منابع و امکانات)؛ مقوله مداخله گر(ویژگی های فردی، عوامل محیطی و متغیرهای میانجی)؛ مقوله محوری(«گذار نقد از حاشیه به متن دانشگاه» با تاکید بر نهادینه سازی، توانمندسازی روان شناختی و توسعه مهارتهای شناختی)؛ مقوله راهبردی(راهبردهای آموزشی، ساختاری و فرهنگی به صورت مثلث تحول) و مقوله پیامدی(پیامدهای علمی، سازمانی و اجتماعی در قالب چرخه فضیلت). نتایج: الگوی نهایی نشان داد که تقویت فرهنگ نقد و تفکر انتقادی نیازمند راهبردهای یکپارچه در سه بعد آموزشی، ساختاری و فرهنگی است. اجرای همزمان این راهبردها، با توجه به ریشه های فرهنگی عمومی و سازمانی و غلبه بر موانع متعارض، می تواند به ایجاد چرخه فضیلت علمی- سازمانی- اجتماعی پایدار و تولید علم نافع منجر شود.

کلیدواژه ها:

نقد ، تفکر انتقادی ، محیط دانشگاهی ، نظریه داده بنیاد ، الگوی پارادایمی