طراحی و اعتباریابی الگوی حکمرانی فرهنگی در دانشگاه آزاد اسلامی: مطالعه آمیخته اکتشافی

هدف: پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی الگوی حکمرانی فرهنگی در دانشگاه آزاد اسلامی و در پاسخ به ضرورت ارتقای مدیریت فرهنگ از سطح اقدامهای پراکنده به سطح نظام حکمرانی سنجش پذیر انجام شد. روش: روش پژوهش، آمیخته اکتشافی متوالی(ابتدا کیفی، سپس کمی) بود. در فاز کیفی، با راهبرد نظریه داده بنیاد، داده ها از طریق ۲۳ مصاحبه نیمه ساختاریافته با کنشگران و مطلعان فرهنگی در سطوح ستاد، استان و واحد، گردآوری و با منطق مقایسه مداوم و کدگذاری باز، محوری و انتخابی، تحلیل شد. در این مرحله، ۱۷۸۳ کد باز استخراج و در قالب ۲۲۰ کد محوری سازماندهی شد و «حکمرانی فرهنگی پاسخگو- هویت محور» به عنوان پدیده محوری در چارچوب مدل پارادایمی تبیین شد. یافته ها: این مدل نشان داد حکمرانی فرهنگی در دانشگاه، از برهم کنش فشارهای بیرونی(جهانی شدن آموزش عالی، تعاملات بین المللی، چرخش ارزشی نسل دیجیتال و فرسایش هویت بومی) و چالشهای درونی(چندپارگی حکمرانی، مطالبه شفافیت و پاسخگویی، افت تعلق سازمانی و کاهش انضباط حرفه ای) برمی خیزد و در بستر ساختاری شبکه چندواحدی و حکمرانی لایه ای، سند تحول و تعالی، کارنامه محوری فرهنگ، پایش دیجیتال و اقتصاد شهریه محور صورت می بندد؛ در عین حال، کیفیت تحقق آن به عواملی چون بلوغ رهبری فرهنگی، ثبات مدیریت و جانشین پروری، کیفیت داده و تصمیم سازی داده بنیان، همسویی انگیزش و مقررات، اعتماد اجرایی و چابکی تخصیص منابع وابسته است. در فاز کمی، برای آزمون و اعتباریابی تجربی الگوی استخراج شده، پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر سازه های مدل(شرایط علی، پدیده محوری، شرایط زمینه ای، شرایط مداخله گر، راهبردها و پیامدها)، تدوین و در یک پیمایش ملی با نمونه ۲۴۰ نفر از کنشگران فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی اجرا شد. تحلیل داده ها با معادلات ساختاری انجام گرفت؛ بدین ترتیب که ابتدا مدل اندازه گیری ارزیابی شد و نتایج، پایایی و روایی مناسب سازه ها تایید شد. سپس در مدل ساختاری، معناداری ضرایب مسیر با آماره تی و قدرت تبیین سازه های درون زا با R² بررسی شد و در نهایت، شاخصهای برازش کلی نشان دادند الگوی پیشنهادی با داده های تجربی انطباق مطلوب دارد. نتیجه گیری: حکمرانی فرهنگی در دانشگاه آزاد اسلامی زمانی اثربخش می شود که «هویت» به عنوان قطب نمای معنایی و «پاسخگویی» به عنوان منطق اداره و سنجش، در یک چرخه منسجم تنظیم گری، مشارکت و پایش مستمر به هم پیوند بخورند؛ از این رو، الگوی حاضر می تواند به مثابه چارچوبی معتبر برای هدایت، ارزیابی و بهبود حکمرانی فرهنگی در مقیاس شبکه ای دانشگاه آزاد اسلامی به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

حکمرانی فرهنگی ، دانشگاه آزاد اسلامی ، نظریه داده بنیاد ، روش آمیخته اکتشافی ، مدل یابی معادلات ساختاری