بازخوانی فهم واژگان قرآن کریم در نسبت با فرهنگ عصر نزول؛ طراحی الگویی مولفه محور

نقش زبان و فرهنگ عصر نزول در فرایند فهم واژگان قرآن کریم زمینه ساز شکل گیری رویکردهای متنوع تفسیری بوده است. بخشی از این رویکردها بر کفایت دانش زبانی و ادبی در تبیین مفردات تاکید دارند؛ در حالی که رویکردهای دیگر ضرورت توجه به بسترهای فرهنگی و بافت اجتماعی واژگان را برجسته می نمایند. پژوهش حاضر با روش توصیفی _ تحلیلی، ضمن بررسی این دو رویکرد، الگویی برای فهم واژگان فرهنگی در قرآن کریم ارائه می دهد که بر پایه پنج مولفه طراحی شده است: فرهنگی بودن واژه، کفایت قرائن درونی، نیازمندی واژه به مطالعات زبانی، نقش واژه در انتقال پیام و حقیقت قرآنی بودن واژه. روابط میان این مولفه ها در قالب یک درخت تصمیم و پنج قاعده تفسیری تبیین شده اند و خروجی آن، طبقه بندی شیوه های فهم واژگان در سه سطح اصلی است: نخست، فهم وابسته که درک معنا و کارکرد واژه به شدت متکی بر فرهنگ و بافت عصر نزول است؛ دوم، فهم نیمه وابسته که بخشی از معنا با قرائن درونی قرآن روشن می شود؛ اما برای دستیابی به لایه های عمیق تر فهم نیازمند توجه به زمینه های فرهنگی است؛ و سوم، فهم مستقل که درک واژه در سطح زبان و ادبیات عرب کفایت دارد و نیاز چندانی به ارجاع به فرهنگ زمانه ندارد. این الگو با تحلیل نمونه هایی از مفردات دارای خاستگاه فرهنگی آزموده شده و نشان داده است که طبقه بندی شیوه های فهم به سه سطح وابسته، نیمه وابسته و مستقل می تواند راهی روشمند برای فهم دقیق تر زبان قرآن و نسبت آن با فرهنگ عصر نزول فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

فهم ، واژگان قرآن ، فرهنگ عصرنزول ، الگو