بررسی شیوه بهره گیری صائب تبریزی از آموزه های قرآن و حدیث در پردازش موتیف «دنیا» در غزلیات

صائب تبریزی، از غزل سرایان شاخص سبک هندی در قرن یازدهم هجری، شاعری دین مدار است که در کنار نوگرایی زبانی و تصویری، تاثیرپذیری عمیقی از تعالیم قرآن و روایات اسلامی داشته است. پژوهش حاضر با تمرکز بر موتیف «دنیا» در غزلیات او، به این پرسش می پردازد که موتیف «دنیا» در غزلیات صائب بر اساس کدام آموزه های دینی و در قالب چه تصاویری نمود یافته است؟ این بررسی با روش توصیفی_تحلیلی و در چهارچوب تحلیل محتوا انجام شده است. دستاورد پژوهش نشان می دهد که موتیف «دنیا» در شعر صائب بر اساس سه نگرش مهم قرآنی و روایی بازنمایی شده است: «نگرش منفی» (با فراوانی بالا) که دنیا را فریبنده و ناپایدار می داند و از تصویرهایی چون «سراب»، «مار»، «دام» و «سایه» برای القای آن بهره می گیرد؛ «نگرش بینابین» که دنیا را گذرگاه عبرت، ساحت آزمون و محلی برای تعالی معنوی می داند و با مفاهیمی چون «بصیرت»، «تامل»، «قناعت» و تصاویر «راه» و «سفر» همراه شده است و «نگرش مثبت» که با واژگانی چون «توشه»، «زاد» و «همت»، دنیا را فرصتی برای بندگی آگاهانه و توشه اندوزی برای آخرت تلقی می کند. در مجموع می توان به این نکته اذعان کرد که صائب با تلفیق عناصر بلاغی سبک هندی و جهان بینی دینی، موتیف دنیا را در غزلیات خود هم راستا با آموزه های قرآنی و روایی بازنمایی کرده است.

کلیدواژه ها:

صائب تبریزی ، سبک هندی ، موتیف دنیا ، آموزه های قرآن و حدیث