روندهای زمانی و گذار اپیدمیولوژیک بار بیماری مننژیت در ایران (۲۰۲۳–۱۹۹۰ ): تحلیل رگرسیون جوین پوینت و همبستگی با شاخص توسعه انسانی (HDI)

سابقه و هدف: مننژیت از علل مهم مرگ ومیر و ناتوانی در جهان است و ارزیابی تغییرات بلندمدت اپیدمیولوژیک آن در کنار عوامل زمینه ای جهت سیاست گذاری بهداشتی اهمیت دارد. با توجه به خلا شواهد جامع درباره روند تغییرات مننژیت همگام با توسعه یافتگی در کشور، این مطالعه با هدف تحلیل روند زمانی بار بیماری مننژیت در ایران (۱۹۹۰–۲۰۲۳) و ارزیابی همبستگی آن با شاخص توسعه انسانی (HDI) انجام شد. مواد و روش ها: این پژوهش یک مطالعه اکولوژیک توصیفی-تحلیلی مبتنی بر داده های ثانویه است که  با استفاده از داده های جهانی بار بیماری ها (GBD ۲۰۲۳) انجام شد. روند شاخص های استاندارد شده سنی بروز (ASIR)، شیوع (ASPR) و مرگ ومیر (ASMR) با رگرسیون نقطه اتصال (Joinpoint) تحلیل و مقادیرمیانگین درصد تغییرات سالیانه  AAPC محاسبه و ارتباط شاخص ها اپیدمیولوژی با HDI و رگرسیون خطی بررسی شد. یافته ها: طی سال های ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۳، روند کاهشی معنی داری در تمامی شاخص های اپیدمیولوژیک مننژیت در سطح کشور ثبت شد. مقادیر AAPC برای میزان بروز استاندارد شده سنی (ASIR) در مردان ۰٫۶۵- (فاصله عدم قطعیت ۹۵ درصد: ۰/۶۸- تا ۰/۶۳-) و در زنان ۰/۶۶- (فاصله عدم قطعیت ۹۵  درصد: ۰/۶۹- تا ۰/۶۳-)، برای میزان شیوع استانداردشده سنی (ASPR) در مردان ۰/۶۸- (فاصله عدم قطعیت ۹۵ درصد: ۰/۷۱- تا ۰/۶۵-) و در زنان ۰/۶۶- (فاصله عدم قطعیت ۹۵ درصد: ۰/۶۹- تا ۰/۶۳-)، و برای میزان مرگ ومیر استاندارد شده سنی (ASMR) در مردان ۰/۷۷- (فاصله عدم قطعیت ۹۵ درصد: ۰/۸۷- تا ۰/۵۳-) و در زنان ۰/۸۳- (فاصله عدم قطعیت ۹۵ درصد: ۰/۹۰- تا ۰/۷۳-) برآورد گردید. بیش ترین بار بیماری در گروه سنی زیر ۵ سال و بالاترین میزان مرگ ومیر در سنین بالای ۷۰ سال مشاهده شد. همچنین، افزایش شاخص توسعه انسانی (HDI) همبستگی معکوس، قوی و معنی داری با بروز (۰/۰۰۱< P، ۰/۹۶= R۲) مرگ و میر (۰/۰۰۱< P، ۰/۹۴= R۲) و شاخص های (۰/۰۰۱< P، ۰/۹۵= R۲) DALYs (۰/۰۰۱< P، ۰/۹۴= R۲) YLLs و (۰/۰۰۱< P، ۰/۹۳= R۲) YLDs نشان داد. استنتاج: بار مننژیت در ایران روندی کاهشی داشته و همبستگی معکوس شدیدی با ارتقای HDI نشان می دهد؛ در حالی که کودکان خردسال و سالمندان همچنان بیش ترین بار را متحمل می شوند.

کلیدواژه ها:

meningitis ، Human Development Index ، joinpoint regression analysis ، Global Burden of Disease ، Iran ، مننژیت ، شاخص توسعه انسانی (HDI) ، تحلیل رگرسیون جوین پوینت ، مطالعه بار جهانی بیماری ها (GBD) ، ایران