ارزیابی منابع مختلف سلول های بنیادی مزانشیمی و راهکارهای بهینه سازی عملکرد آن ها با تاکید بر روش های پیش شرطی سازی و اصلاح ژنتیکی

سلول های بنیادی مزانشیمی (Mesenchymal Stem Cells; MSCs) به دلیل توانایی خودنوزایی، قابلیت تمایز به رده های سلولی مختلف، خواص تعدیل کننده سیستم ایمنی و ترشح طیف گسترده ای از فاکتورهای پاراکرین، به عنوان یکی از ارکان اصلی پزشکی بازساختی شناخته می شوند. این سلول های ارزشمند از منابع مختلفی از جمله مغز استخوان، بافت چربی، بند ناف، ژله وارتون، جفت و سایر بافت ها قابل استخراج هستند. اگرچه مزانشیم های مشتق شده از این منابع دارای ویژگی های مشترکی هستند، اما با توجه به منشا بافتی خود، از نظر خصوصیات زیستی و عملکردی تفاوت هایی را نشان می دهند که می تواند بر ظرفیت تکثیر، توان تمایزی، فعالیت های ایمنی تنظیمی و کارایی درمانی آن ها تاثیرگذار باشد. اگزوزوم های ترشح شده از سلول های بنیادی مزانشیمی به دلیل دارا بودن انواع پروتئین ها، لیپیدها، RNAها و سایر مولکول های زیست فعال، نقش مهمی در فرایندهای ترمیم و بازسازی بافت ایفا می کنند. با وجود پتانسیل درمانی بالا و اگزوزوم های مشتق از آن ها، محدودیت هایی نظیر بقای پایین پس از پیوند، مهاجرت ناکافی به محل آسیب، ناهمگونی عملکردی و کاهش اثربخشی در شرایط التهابی، کاربرد بالینی آن ها را با چالش مواجه کرده است. در سال های اخیر، راهکارهای متعددی برای بهینه سازی عملکرد مزانشیم ها توسعه یافته اند که از مهم ترین آن ها می توان به پیش شرطی سازی (Preconditioning) و تغییرات ژنتیکی (Genetic Modification)  اشاره کرد. این رویکردها توانسته اند به طور قابل توجهی بقای سلولی، توان مهاجرتی، فعالیت پاراکرین و اثربخشی درمانی سلول های بنیادی مزانشیمی را بهبود بخشند. در این مقاله مروری، ضمن بررسی منابع مختلف و ویژگی های این سلول ها، استراتژی های بهینه سازی این سلول ها با تاکید بر پیش شرطی سازی و اصلاح ژنتیکی مورد بحث قرار گرفته است.

کلیدواژه ها:

mesenchymal stem cells ، exosomes ، preconditioning ، genetic modification ، regenerative medicine ، سلول های بنیادی مزانشیمی ، اگزوزوم ، بهینه سازی ، اصلاح ژنتیکی ، پیش شرطی سازی ، پزشکی بازساختی