مقاومت به حشره کش ها در Aedes albopictus: مکانیسم ها، شکاف های دانشی و پیامدها برای کنترل ناقلین:مطالعه مروری

سابقه و هدف: مقاومت به حشره کش ها در Aedes albopictus، یکی از ناقلین مهم بیماری های آربوویروسی مانند دنگی، چیکونگونیا و زیکا، یکی از چالش های مهم کنترل ناقلین محسوب می شود. سازگاری بالا و گسترش سریع این گونه در محیط های شهری و نیمه شهری، اهمیت پایش مقاومت را افزایش داده است. این مرور روایتی با هدف، بررسی مکانیسم های اصلی مقاومت، شکاف های دانشی و پیامدهای آن برای برنامه های کنترل ناقلین، انجام پذیرفت. مواد و روش ها: مطالعات منتشر شده به زبان های فارسی و انگلیسی طی سال های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۶ در پایگاه های PubMed، Scopus و Google Scholar بررسی شدند. مطالعات مرتبط با مقاومت به حشره کش و مکانیسم های آن، بر اساس ارتباط موضوعی و اعتبار علمی انتخاب و داده های مربوط به مکانیسم های مولکولی و متابولیک به صورت توصیفی-تحلیلی جمع بندی شدند. یافته ها: مقاومت در Ae. albopictus از طریق مکانیسم های مختلف و اغلب همزمان ایجاد می شود. مهم ترین مکانیسم های مولکولی شامل جهش های (kdr)  knockdown resistanceدر کانال سدیمی وابسته به ولتاژ و مکانیسم های متابولیک شامل افزایش بیان یا تغییر فعالیت آنزیم های سم زدا، از جمله سیتوکروم P۴۵۰، گلوتاتیون S-ترانسفرازها و استرازها هستند. مطالعات موجود عمدتا بر آسیا متمرکز بوده و داده های برخی مناطق آفریقا و آمریکای لاتین محدود است. همچنین، تاثیر عوامل محیطی و اقلیمی و محدودیت دسترسی به راهبردهای جایگزین کنترل ناقلین از شکاف های مهم دانشی هستند. مقاومت می تواند اثربخشی کنترل شیمیایی را کاهش داده و خطر تداوم انتقال و طغیان بیماری های آربوویروسی را افزایش دهد. استنتاج: پایش مستمر مولکولی و بیوشیمیایی مقاومت و اجرای برنامه های مدیریت مقاومت به حشره کش ها (IRM) همراه با راهبردهای جایگزین کنترل ناقلین، برای کنترل پایدار Ae. albopictus ضروری است.

کلیدواژه ها:

insecticide resistance ، Aedes albopictus ، kdr mutations ، metabolic resistance ، vector control ، knowledge gaps ، Aedes albopictus ، مقاومت به حشره کش ، جهش های kdr ، مقاومت متابولیک ، کنترل ناقلین ، شکاف دانشی