دیابت پنهان در بزرگسالان: ضرورت غربالگری هدفمند برای شناسایی دیابت تشخیص داده نشده در جمعیت های پرخطر استان مازندران؛ یک خلاصه سیاستی

دیابت یکی از مهم ترین بیماری های غیرواگیر و از چالش های اصلی نظام سلامت در ایران است. بخشی از افراد مبتلا، به ویژه در مراحل اولیه بیماری، بدون علامت بوده و از ابتلای خود آگاه نیستند. این مسئله در استان مازندران اهمیت بیشتری دارد؛ بر اساس پیمایش STEPS ۲۰۲۱، شیوع دیابت بر اساس قند خون ناشتا در بزرگسالان مازندران ۱۹٫۸۴ درصد در مقایسه با ۱۴٫۱۵ درصد در سطح کشور گزارش شده است. همچنین، در مطالعه کوهورت طبری، شیوع دیابت تشخیص داده نشده در بزرگسالان ۳۵ تا ۷۰ سال ۴٫۷ درصد بود و ۲۷٫۵ درصد از کل افراد مبتلا به دیابت از بیماری خود آگاه نبودند. این خلاصه سیاستی با هدف ارائه رویکردی برای کاهش موارد دیابت تشخیص داده نشده در مازندران تدوین شده است. شواهد نشان می دهد علاوه بر افراد دارای خطر بالای قلبی کلیوی متابولیک، برخی گروه ها از جمله مردان، بزرگسالان جوان تر، ساکنان شهری و افرادی کمتر به خدمات سلامت مراجعه می کنند، احتمال بیشتری برای جا ماندن از مسیر معمول تشخیص دارند. ازاین رو، اتکا صرف به مراجعه داوطلبانه نمی تواند همه موارد دیابت تشخیص داده نشده را شناسایی کند. رویکرد پیشنهادی، ترکیب اقدامات جمعیت محور با غربالگری مرحله ای و مبتنی بر خطر در بستر خدمات موجود مراقبت های اولیه است. در سطح جمعیت، افزایش آگاهی، فراخوان فعال و تسهیل دسترسی افراد کم مراجعه به ارزیابی اولیه مورد تاکید قرار می گیرد. در مرحله بعد، افراد بر اساس سن، عوامل خطر بالینی و متابولیک و در صورت نیاز با استفاده از ابزارهای معتبر خطرسنجی اولویت بندی شده و افراد دارای خطر بالاتر برای ارزیابی آزمایشگاهی ارجاع می شوند.افراد دارای نتایج غیرطبیعی باید از طریق مسیر مشخص تایید تشخیص، ثبت، ارجاع و پیگیری به مراقبت متصل شوند. این رویکرد نیازمند ایجاد برنامه ای موازی نیست، بلکه بر تقویت ظرفیت های موجود مراقبت های اولیه و IraPEN برای شناسایی افراد جا مانده و اتصال آنان به مراقبت مستمر تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

Undiagnosed diabetes ، risk-based screening ، risk assessment ، primary health care ، دیابت تشخیص داده نشده ، غربالگری مبتنی بر خطر ، ارزیابی خطر ، مراقبت های اولیه