بررسی راهبردهای کنترل آلودگی هوای کلانشهر لندن و قابلیت بومی سازی آن برای شهر مشهد

زمینه و هدف: آلودگی هوای شهری امروزه به عنوان یکی از مهم ترین چالش های زیست محیطی و بهداشت عمومی در سطح جهانی مطرح است که سالانه عامل میلیون ها مرگ زودرس می باشد. شهر لندن با تجربه تاریخی بحران مه دود ۱۹۵۲، با اجرای سیاست های جامع و موثر، موفق به بهبود چشمگیر کیفیت هوای خود شده است. با توجه به کارایی این سیاست ها و وجود معضل مشترک آلودگی هوا در کلانشهر مشهد، این پژوهش با هدف تحلیل تجربه لندن و ارائه الگویی بومی شده و عملیاتی برای کاهش آلودگی هوای مشهد انجام شده است.مواد و روش ها: این مطالعه از نوع توصیفی- تحلیلی است. داده های جمعیتی، غلظت آلاینده ها NO₂، PM₁₀، PM₂.₅،O₃ و شاخص های حمل ونقل طی سال های ۱۹۹۰تا ۲۰۲۲ از پایگاه های معتبر شامل شبکه کیفیت هوای لندن (LAQN)،سازمان حمل ونقل لندن (TfL) و اداره لندن بزرگ (GLA) استخراج گردید. تحلیل همبستگی با استفاده از آزمون پیرسون انجام شد.یافته ها: جمعیت لندن از ۶/۷۹ میلیون نفر در سال ۱۹۹۰به ۹/۵۴ میلیون نفر در سال ۲۰۲۲ افزایش یافت. علیرغم افزایش جمعیت، غلظت سالانه NO₂ در ایستگاه کنار جاده ای از ۹۵ میکروگرم بر متر مکعب در سال ۱۹۹۷ به ۴۳ میکروگرم بر متر مکعب در سال ۲۰۲۱ کاهش یافت. غلظت PM₁₀ در همین ایستگاه از ۵۰ میکروگرم بر متر مکعب در سال ۱۹۹۷ به ۱۶ میکروگرم بر متر مکعب در سال ۲۰۲۱ رسید. غلظت PM₂.₅ در ایستگاه نورث کنزینگتون نیز از حدود ۲۰ میکروگرم بر متر مکعب در سال ۲۰۰۸ به ۹ میکروگرم بر متر مکعب در سال ۲۰۲۱ کاهش یافت. آزمون همبستگی پیرسون نشان دهنده همبستگی معکوس قوی بین افزایش جمعیت و کاهش غلظت NO₂ ، PM₁₀ و PM₂.₅ بود. در مقابل، همبستگی مثبت بین افزایش جمعیت و افزایش غلظت O₃ مشاهده شد. کنترل آلاینده ها منجر به کاهش ۴۴ درصدی غلظت NO₂ در مرکز لندن شد. نتیجه گیری: موفقیت لندن در کاهش آلاینده ها علیرغم رشد جمعیت، حاصل رویکرد تلفیقی شامل منطقه بندی بر اساس سطح آلایندگی خودروها، نوسازی ناوگان حمل ونقل، توسعه زیرساخت سبز و فرهنگ سازی حمل ونقل فعال بوده است. با توجه به اشتراکات ساختاری لندن و مشهد، الگوبرداری هدفمند از این تجربه با بومی سازی متناسب با شرایط ایران می تواند گام موثری در کاهش آلودگی هوا و ارتقای سلامت عمومی در مشهد باشد.

کلیدواژه ها:

آلودگی هوای شهری ، ذرات معلق (PM₁₀ و PM₂.₅) ، دی اکسید نیتروژن(NO₂) ، ارزیابی مواجهه ، بومی سازی سیاست ها ، منطقه فوق کم انتشار (ULEZ)