برهم کنش مکان، رویداد و تجربه زیسته سالمندان در شکل گیری حافظه شهری (بافت مرکزی شهر زنجان)

حافظه شهری پدیده ای پویا و اجتماعی است که فراتر از کالبد فضا معنا می یابد و با خاطرات زیسته، رویدادها و روابط اجتماعی درهم تنیده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ابعاد حافظه شهری سالمندان در بافت مرکزی شهر زنجان انجام گرفته است. رویکرد مطالعه کیفی و بر مبنای روش توصیفی-تبیینی بوده و با استفاده از مدل داده بنیاد به تحلیل روایت های سالمندان از مکان های شهری پرداخته است. جامعه پژوهش شامل سالمندانی با سابقه سکونت بیش از ۴۰ سال در زنجان و حضور مستمر در محدوده سبزه میدان بود. نمونه گیری به شیوه در دسترس و تا رسیدن به اشباع نظری با ۳۵ نفر انجام شد. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری و در چارچوب مدل زمینه گرا کدگذاری باز و محوری شدند. تحلیل ها شش مقوله اصلی شامل «گسست و فراموشی»، «هویت و فرهنگ»، «حوادث و رویدادها»، «سازگاری با هویت جدید»، «تجارت و کسب وکار» و «حس تعلق و ماندگاری ذهنی» را آشکار ساخت. یافته ها نشان داد مکان هایی چون عمارت ذوالفقاری، بازار، سبزه میدان، مسجد جامع و نیز برخی مکان های تخریب شده، علاوه بر کارکرد کالبدی، حامل معانی فرهنگی و تاریخی اند که در ذهن سالمندان به عنوان «حافظه زنده شهر» بازتولید شده اند. بر اساس نتایج، حافظه شهری حاصل برهم کنش میان مکان، رویداد و تجربه زیسته است و در فرآیندی زمان مند و پویا، میان تداوم و گسست در حرکت قرار دارد. در نهایت می توان نتیجه گرفت حافظه شهری در بافت مرکزی زنجان متاثر از پیوند میان مکان، رویداد، موجودیت اجتماعی و حس تعلق است که در تجربه ذهنی سالمندان معنا و تداوم می یابد.

کلیدواژه ها:

Urban memory ، Place ، Event ، Elderly ، Zanjan ، حافظه شهری ، مکان ، رویداد ، سالمندان ، زنجان