تفکر هندسی به مثابه چارچوبی شناختی در طراحی معماری: تبیین شاخصه های مفهومی بر پایه نظریه زمینه ای با اتکا بر دیدگاه برخی صاحب نظران

در طول تاریخ دانش بشر، توجه گسترده ای به پرورش و بهره گیری موثر از قدرت تفکر معطوف شده است. در طراحی معماری، فرآیند طراحی ریشه در توانمندی های شناختی طراح دارد و دانش هندسه نقشی محوری در شکل گیری تفکر معماری ایفا می کند. شناسایی جایگاه دانش هندسه در تفکر طراحی معماری، مسئله اصلی این پژوهش است. هدف این مطالعه، ارائه مدلی مفهومی از تفکر هندسی در طراحی معماری به منظور شناخت و بهره گیری از دانش هندسه در ارتقای مهارت های شناختی و طراحی معماران است که بر پایه دیدگاه های نظری و با استفاده از رویکرد نظریه زمینه ای انجام شده است. پژوهش با بررسی منابع کتابخانه ای و نظرات کارشناسان صورت گرفته و تحلیل داده ها بر اساس چارچوب نظریه زمینه ای استراوس و کوربین و از طریق سه مرحله کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی، با بهره گیری از نرم افزار مکس کیودا انجام شده است. یافته ها نشان می دهد تفکر هندسی در معماری تحت تاثیر عوامل علی، از جمله استواری و صحت استدلال های هندسی و ریاضی و نقش هندسه به عنوان پایه و اساس دانش معماری؛ عوامل زمینه ای، شامل تمایز میان هندسه حسی و هندسه عقلی و نیز هندسه عملی و نظری؛ و عوامل مداخله گر، شامل اندازه ها، کمیت ها و قوانین هندسه کمی و کیفی قرار دارد. این عوامل، زمینه اعمال راهبردهایی همچون ارزشمندی قضایای هندسی بر پایه استدلال منطقی و کشف قوانین هندسی از طریق استدلال قیاسی و مطالعه نظام مند را فراهم می کنند. پیامدهای به کارگیری این راهبردها شامل توانایی اندازه گیری، درک، ترسیم و پیاده سازی اشکال معماری با بهره گیری از دانش هندسه، افزایش وضوح و سازمان یافتگی ذهنی و نقش مثبت هندسه در شفافیت تفکر است. این مدل مفهومی، چارچوبی نظری برای درک و ارتقای فرآیند تفکر و طراحی معماری فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

Design Epistemology ، Design thinking ، Geometric Reasoning in Architecture ، Grounded theory ، Spatial Cognition ، استدلال هندسی در معماری ، تفکر طراحی ، شناخت فضایی ، معرفت شناسی طراحی ، نظریه زمینه ای