مطالعه تحلیلی تناسبات حیاط خانه های دوره قاجار کرمانشاه

تناسبات در معماری همواره از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده است و به عنوان یکی از ارکان اصلی طراحی و ساخت بناها محسوب می شود. تناسبات به معنای نسبت های متوازن و هماهنگ بین اجزای مختلف یک بنا است. تاریخ معماری، از معابد باستانی تا ساختمان های مدرن، همواره شاهد تاثیر عمیق تناسبات بوده است و همواره به شکل گیری هویت معماری کمک نموده و با ایجاد ارتباطی عمیق بین انسان و محیط، تجربه ای ماندگار را برای ساکنان و بازدیدکنندگان فراهم می آورد. کرمانشاه در دوره قاجار، یکی از شهرهای مهم و استراتژیک در ایران بوده و به عنوان یک مرکز تجاری و اقتصادی مهم شناخته می شد و دارای خانه های قاجاری ارزشمندی است. این پژوهش با رویکرد کمی و با روش توصیفی-تحلیلی  با هدف تعیین تناسبات به کار رفته در ساخت حیاط خانه های مسکونی دوره قاجار شهر کرمانشاه، در پی پاسخ به این سوال است که: "تناسبات بکار رفته در ساخت خانه های تاریخی دوره قاجار شهرکرمانشاه در جداره های نما و ابعادحیاط ها، ازکدام یک از تناسبات رایج درمعماری ایرانی پیروی کرده اند؟". روش نمونه گیری در این پژوهش، روش نمونه گیری هدفمند معیار گرا (CriterionSampling) است که تعداد ۸ خانه تاریخی انتخاب شدند. نوآوری پژوهش فوق را می توان عدم تحلیل تناسبات در خانه های قاجاری شهر کرمانشاه و همچنین استفاده از تحلیل هندسی علاوه بر تحلیل عددی دانست. براساس بررسی های بعمل آمده مشخص گردیده است، درخانه های قاجاری کرمانشاه تمایل به استفاده از تناسبات زرین ایرانی درمقابل تناسبات طلایی ارجحیت دارد ومعماران استفاده از تناسبات زرین ایرانی را معیار اصلی ساخت خانه های سنتی کرمانشاه قرار داده اند. همچنین در میان تناسبات زرین ایرانی (مربع، ۱.۲۵√، ۲√، ۳√ و ۴√)، نسبت ۱.۲۵√ با ۸۷% تکرار در پلان خانه ها و نسبت ۲√ با ۵۰ % تکرار در نمای خانه ها، پر تکرارترین الگوی تناسبات در معماری خانه های قاجاری شهرکرمانشاه می باشد، این تکرار معنادار می تواند حائز اهمیت برای معماران و مرمت گران باشد و نشان دهنده نوعی از سازگاری و هماهنگی این تناسبات با فرهنگ و کالبد معماری شهر کرمانشاه از دیدگاه آنها باشد.

کلیدواژه ها:

Golden Proportions ، Golden Ratio ، Ron ، Courtyard ، Qajar Houses of Kermanshah ، تناسبات زرین ، تناسبات طلایی ، حیاط ، خانه های قاجاری کرمانشاه