بررسی ادله منکران مفهوم شرط

بحث از مفهوم شرط یکی از مباحث بنیادی در علم اصول فقه است که تاثیر مستقیم بر فرایند استنباط احکام شرعی دارد. مسئله پژوهش حاضر، بررسی و نقد ادله منکران دلالت جمله شرطیه بر انتفاء حکم عند انتفاء الشرط است؛ بدین معنا که آیا تعلیق حکم بر شرط، ظهور در ترتب انتفاء حکم در صورت انتفاء شرط دارد یا نه. در این راستا، تحقیق حاضر با روش تحلیلی انتقادی، مهم ترین مستندات منکران را طرح و ارزیابی کرده است. این ادله عمدتا بر سه پایه استوار است: نخست، ادعای این که جمله شرطیه دلالت بر علیت انحصاری شرط نسبت به جزاء را ندارد و نمی‎توان گفت: در صورتی که شرط نبود لزوما جزاء تحقق پیدا نمیکند زیرا احتمال وجود علل دیگر ممکن است. دوم ‎ادعای اینکه دلالت جمله شرطیه بر مفهوم در هیچ یک از اقسام دلالات ثلث مطابقه، تضمن یا التزام قابل تحلیل نیست؛ سوم، تمسک به موارد نقض و تالی فاسد، همچون آیه «ولا تکرهوا فتیاتکم علی البغاء ان اردن تحصنا»، که در آن پذیرش مفهوم شرط به نفی حکم شرعی ثابت می انجامد؛ و در تایید این ادله، استناد به غلبه مواردی که شرط در آن برای بیان تحقق موضوع یا بیان خصوصیه مورد ذکر می شود، نه به قصد تعلیق الحکم. تحلیل انتقادی این ادله نشان می دهد که هیچ یک از آن ها توان نفی کلی ظهور تعلیق در مفهوم را ندارد؛ زیرا با احراز مقام بیان و عدم قرینه صارفه، دلالت جمله شرطیه بر انتفاء عند الانتفاء عرفا قابل اثبات است. بر اساس یافته های تحقیق، انکار مطلق مفهوم شرط ناشی از خلط میان شرط بیان موضوع و شرط موثر در حکم است، و نتیجه آن که حجیت مفهوم شرط در مواردی که قرائن برخلاف وجود ندارد، بر مبنای ظهور عرفی تعلیقی جمله، پذیرفتنی است.

کلیدواژه ها:

مفهوم ، شرط ، مفهوم شرط ، منکرین مفهوم شرط