نامه به سردبیر: استاد ارجمند جناب آقای دکتر عباس عبادی. سردبیر محترم نشریه علمی پژوهشی «پرستاری مراقبت های ویژه»

استاد ارجمند جناب آقای دکتر عباس عبادی سردبیر محترم نشریه علمی پژوهشی «پرستاری مراقبت های ویژه» با سلام و احترام؛ اخیرا مقاله ارزشمندی با عنوان «تاثیر آموزش ترکیبی مبتنی بر شبیه ساز بر صلاحیت بالینی پرستاران در تهویه مکانیکی» به قلم باقر آغال و همکاران [۱] که در آن نشریه وزین منتشر شده است را با علاقه و دقت فراوان مطالعه کردم. نویسندگان محترم در این پژوهش به یکی از چالش برانگیزترین و حیاتی ترین حوزه های مراقبت پرستاری پرداخته اند که از این حیث تلاش ایشان بسیار ارزشمند و شایسته تقدیر است. با این وجود پس از بررسی دقیق ساختار و روش شناسی این مطالعه چند نکته و ابهام متدولوژیک به نظر می رسد که توجه به آن ها می تواند به شفافیت بیشتر نتایج و ارتقای غنای علمی این حوزه کمک شایانی نماید. از این رو نکات زیر جهت استحضار حضرت عالی و نویسندگان محترم مقاله تقدیم می شود: ۱. سوگیری در مقایسه گروه ها (Comparison Bias) و ماهیت ابزار سنجش: بر اساس متن مقاله گروه مداخله تحت آموزش ترکیبی (تئوری + عملی با استفاده از شبیه ساز ونتیلاتور) قرار گرفته اند در حالی که گروه کنترل صرفا آموزش تئوری (سخنرانی و پاورپوینت) دریافت کرده اند. از سوی دیگر ابزار سنجش پیامد در این مطالعه «آزمون ساختاریافته بالینی عینی» بوده است که ذاتا یک آزمون عملی و مهارتی است. پر واضح است گروهی که فرصت کار عملی با دستگاه (شبیه ساز) را داشته اند در یک آزمون عملی عملکرد بسیار بهتری نسبت به گروهی خواهند داشت که صرفا آموزش تئوری دیده اند. این طراحی یک سوگیری ذاتی به نفع گروه مداخله ایجاد می کند. مقایسه منصفانه تر زمانی شکل می گرفت که گروه کنترل نیز معادل ساعات آموزش عملی گروه مداخله نوعی تمرین بالینی (مثلا کار با ونتیلاتور واقعی در بخش تحت نظارت) دریافت می کردند تا تاثیر دقیق «شبیه ساز» به عنوان یک رسانه آموزشی متمایز شود. ۲. عدم اشاره به کورسازی ارزیابان (Lack of Assessor Blinding): در مطالعات آموزشی کورسازی شرکت کنندگان و مدرسین عملا امکان پذیر نیست؛ اما کورسازی ارزیابان پیامد (Outcome Assessors) برای جلوگیری از «سوگیری تشخیص» (Detection Bias) یک ضرورت روش شناختی است. در این مقاله ذکر شده است که در هر ایستگاه آزمون ساختاریافته بالینی عینی یک داور حضور داشته است اما هیچ اشاره ای به این موضوع نشده است که آیا این داوران نسبت به تخصیص پرستاران (اینکه هر پرستار متعلق به گروه شبیه ساز است یا سخنرانی) ناآگاه (Blinded) بوده اند یا خیر. عدم کورسازی ارزیابان در آزمون حساسی مانند آزمون ساختاریافته بالینی عینی می تواند به شدت روایی نتایج را تحت الشعاع قرار دهد. ۳. اثر یادگیری آزمون (Testing Effect) و فاصله کوتاه پیگیری: نویسندگان محترم ارزیابی ها را قبل و تنها «دو هفته» بعد از مداخله انجام داده اند. اجرای پیش آزمون در قالب آزمون ساختاریافته بالینی عینی خود به عنوان یک محرک آموزشی و یادگیری عمل می کند (اثر هاثورن یا (Testing effect) ارزیابی مجدد با همان ساختار در فاصله بسیار کوتاه دو هفته ای بیشتر نشان دهنده «حافظه کوتاه مدت» و آشنایی با ایستگاه هاست تا نهادینه شدن «صلاحیت بالینی». برای ادعای ارتقای صلاحیت بالینی در یک مهارت پیچیده مانند تهویه مکانیکی پیگیری های طولانی مدت تر (مثلا یک تا سه ماهه) ضروری به نظر می رسد. ۴. عدم ذکر کد ثبت کارآزمایی بالینی (Clinical Trial Registration): مطالعات نیمه تجربی (Quasi-experimental) که دارای گروه مداخله و کنترل هستند و پیامدهای مرتبط با نظام سلامت (از جمله صلاحیت بالینی کادر درمان) را می سنجند بر اساس بیانیه CONSORT و قوانین کمیته بین المللی سردبیران مجلات پزشکی (ICMJE) نیازمند ثبت پیش گامانه در پایگاه های ثبت کارآزمایی بالینی مانند (IRCT) است. در این مقاله تنها به کد اخلاق اشاره شده است و جای خالی کد ثبت کارآزمایی به چشم می خورد. در پایان، ضمن تشکر مجدد از زحمات ارزشمند تیم تحقیق و سردبیر محترم برای فراهم آوردن بستر نشر چنین مقالات کاربردی، بسیار مشتاق هستم که نویسندگان محترم مقاله به این سوالات و دغدغه های متدولوژیک پاسخ دهند. بدون شک بحث و تبادل نظر پیرامون این موارد به شفافیت علمی افزوده و راهگشای پژوهشگران آتی در طراحی مداخلات آموزشی موثرتر در بخش های مراقبت ویژه خواهد بود. منبع ۱. Aghal B, Moradyan ST, Said Y. Comparing the Effects of Traditional Versus Simulator-Based Mechanical Ventilation Training on Nurses' Clinical Competence. Journal of Critical Care Nursing. ۲۰۲۵;۱۸(۳):۰-۰.