نظام مند کردن مولفه های سلامت معنوی: سنتزپژوهی ابعاد فقهی، روان شناختی و مدیریتی*

سلامت معنوی به عنوان یکی از ابعاد چهارگانه سلامت، نقشی محوری در ارتقای کیفیت زندگی و تاب آوری روان شناختی ایفا می کند. با وجود گسترش پژوهش ها، نظام مند نبودن مولفه های آن در تلفیق نگاه فقهی، روان شناختی و مدیریتی، مانعی جدی برای کاربست این مفهوم در نظام سلامت است. هدف پژوهش، نظام مند کردن مولفه های سلامت معنوی بر اساس سنتزپژوهی ابعاد فقهی، روان شناختی و مدیریتی است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش فراترکیب انجام شد. جامعه پژوهش شامل مقالات علمی-پژوهشی، کتاب ها و گزارش های معتبر بود که با جستجوی نظام مند در پایگاه های نورمگز، مگیران، اس.آی.دی، گوگل اسکولار، پابمد و اسکوپوس، ۶۳ منبع انتخاب و ۳۰ منبع برای کدگذاری نهایی برگزیده شد. داده ها با رویکرد هفت مرحله ای فراترکیب شامل کدگذاری باز، مقوله بندی و ترکیب تفسیری تحلیل شدند. یافته ها نشان داد مولفه های سلامت معنوی در سه حوزه قابل دسته بندی است: حوزه فقهی شامل توکل، حسن ظن به خدا، اخلاص، شکرگزاری، صبر، تقوا، نماز، ذکر، توبه، تفکر، عدالت و اعتقاد به معاد؛ حوزه روان شناختی شامل بهزیستی معنوی، تاب آوری، امید به زندگی، تنظیم هیجان، خودکنترلی، انگیزش تحصیلی و شغلی، تحمل ناراحتی و هوش معنوی؛ حوزه مدیریتی شامل حکمرانی سلامت معنوی، سیاست گذاری پیشگیرانه، مسئولیت والدین در سلامت روان دیجیتال، الزامات حاکمیت، ادغام در نظام مراقبت و اعتباریابی ابزارهای سنجش. نتیجه گیری می شود که سلامت معنوی سازه ای میان رشته ای با ریشه های الهیاتی، روان شناختی و مدیریتی است و نظام مند کردن مولفه های آن، طراحی مداخلات جامع، تدوین سیاست های کارآمد و ارتقای سلامت فردی و اجتماعی را فراهم می آورد. پیشنهاد می شود این مولفه ها در برنامه های آموزش سلامت، دستورالعمل های بالینی و اسناد بالادستی نظام سلامت جمهوری اسلامی ایران استفاده شود.

کلیدواژه ها:

سلامت معنوی ، سنتزپژوهی ، مدیریت سلامت ، فقه سلامت ، روان شناسی سلامت