بررسی تاثیر محلول پاشی روی و اوره در مراحل مختلف رشد گندم بر غلظت عناصر دانه و میزان ساکارز و کربوهیدرات های کل در مرحله پر شدن دانه

مقدمه: در مناطق خشک و نیمه خشک جهان کمبود روی قابل جذب در محلول خاک سبب پایین بودن غلظت این عنصر کم مصرف اما مهم در دانه های در حال رشد گندم می شود.  این در حالی است که مردم کشور های در حال توسعه به غلات به عنوان منبع اصلی غذای روزانه خود متکی هستند. برهمین اساس کمبود عنصر روی درصد قابل توجهی از مردم جهان را تحت تاثیر قرار می دهد. محلول پاشی با عنصر کم مصرف روی یکی از روش های معمول جهت افزایش غلظت روی دانه می باشد، اما اطلاعات در خصوص کاربرد توام آن با کود اوره و استفاده در مراحل مختلف نمو گندم بر میزان عناصر غذایی دانه از جمله عنصر روی کم می باشد. براین اساس، هدف این مطالعه بررسی تاثیر محلول پاشی عنصر غذایی روی به صورت جداگانه یا همراه با کود اوره در مراحل مختلف نمو گندم بر افزایش محتوی عناصر غذایی و کل قندهای محلول دانه گندم بود.مواد و روش ها: در مطالعه مزرعه ای محلول سه درصد (وزنی/حجمی) سولفات روی هپتاهیدرات (۳ کیلوگرم در هکتار)، به تنهایی یا همراه با سه درصد اوره (۳۰ کیلوگرم در هکتار) با حجم محلول پاشی ۱۰۰۰ لیتر در هکتار، به صورت برگ پاشی در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ تحت کشت دیم انجام شد. آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. محلول پاشی در اوایل رشد طولی ساقه، غلاف رفتن، گرده افشانی و مرحله شیری شدن دانه انجام گرفت. سپس در زمان رسیدگی میزان عملکرد دانه و محتوای عناصر غذایی روی، آهن و منگنز در کاه و دانه گندم اندازه گیری شد. در آزمایش گلدانی نیز میزان کل قندهای محلول و ساکارز در دو مرحله زمانی ۱۴ و ۲۱ روز پس از گلدهی در پاسخ به تیمارهای محلول پاشی با عنصر غذایی کم مصرف روی و روی + اوره تحت شرایط دیم بررسی شد.یافته ها: نتایج آزمایش نشان داد که زمان محلول پاشی تاثیری معنی دار بر عملکرد دانه، غلظت عناصر غذایی دانه و کاه داشت. محلول پاشی در مرحله بوتینگ با سولفات روی + اوره موجب بیش ترین افزایش عملکرد دانه در مقایسه با تیمار کنترل  شد. محلول پاشی در مرحله بوتینگ با ۳ کیلوگرم سولفات روی + ۳۰ کیلوگرم اوره در هکتار موجب بیش ترین میزان افزایش دانه عملکرد در مقایسه با تیمار کنترل شد. بیش ترین غلظت آهن دانه (۳۳ میلی گرم در کیلوگرم) از محلول پاشی روی + اوره در هنگام غلاف دهی حاصل شد. محلول پاشی روی + اوره در مرحله گلدهی بیش ترین تاثیر را بر غلظت روی دانه (۲۵ میلی گرم در کیلوگرم) داشت و مقدار آن را در مقایسه با تیمار کنترل تا حدود ۵/۱ برابر افزایش داد. محلول پاشی برگی روی + اوره و صرفنظر از زمان کاربرد آن غلظت منگنز دانه را افزایش داد. کاربرد توام روی + اوره صرفنظر از زمان محلول پاشی آن تاثیری بیش تری بر محتوی منگنز دانه در مقایسه با کاربرد به تنهایی عنصر غذایی روی و تیمار شاهد داشت. محلول پاشی با تیمار روی + اوره در زمان گلدهی غلظت منگنز دانه را در مقایسه با تیمار شاهد ۳/۲ برابر افزایش داد. در مطالعه تکمیلی تحت شرایط گلدانی، نتایج نشان داد که کاربرد روی + اوره در مرحله گلدهی موجب افزایش غلظت ساکارز و کل قندهای محلول در دانه گردید.نتیجه گیری: استفاده از کود اوره همراه با محلول پاشی سولفات روی تاثیر بیش تری بر افزایش میزان عملکرد دانه و غلظت عناصر غذایی دانه داشت. همچنین زمان محلول پاشی نیز بر محتوای عناصر دانه و عملکرد دانه تاثیری معنی دار بود. نتایج این آزمایش نشان داد که محلول پاشی با عنصر غذایی روی و کود اوره می تواند موجب افزایش محتوی ساکارز و قند کل دانه گندم شود.

کلیدواژه ها:

عناصر ریزمغذی ، ساکارز ، تغذیه برگی ، نمو ، عملکرد دانه