گزینش ژنوتیپ های یولاف زراعی (.Avena sativa L) متحمل به خشکی بر اساس عملکرد دانه و شاخص های تحمل تنش

مقدمه: یولاف زراعی (Avena sativa L.) به عنوان محصولی با ارزش تغذیه ای بالا، نقش مهمی در تامین غذای انسان و دام دارد و در سال های اخیر، به دلیل افزایش تقاضا برای محصولات غذایی سالم، محبوبیت آن در بین مصرف کنندگان سلامت محور، رشد چشمگیری یافته است. این تقاضا، ضرورت بهبود تولید یولاف و توسعه روش های کارآمد کشاورزی برای حفظ و افزایش بهره وری آن را بیشتر کرده است. اگرچه یولاف به دلیل سازگاری بالا با شرایط اقلیمی مختلف و توانایی رشد در محیط های سخت، به عنوان یکی از مقاوم ترین غلات در برابر تنش های غیرزیستی شناخته می شود. با این وجود، تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آبی و به ویژه بروز تنش خشکی، چالش های جدیدی برای تولید این محصول، ایجاد کرده است و تاثیرات منفی زیادی بر رشد و عملکرد آن می گذارد. در این پژوهش، عملکرد دانه ۲۱ ژنوتیپ یولاف در سه شرایط آبی مختلف بررسی و توسط شاخصهای مختلف مقاومت به خشکی ارزیابی شده است تا ژنوتیپ هایی شناسایی شوند که قابلیت حفظ عملکرد بالا در شرایط مختلف را داشته باشند.مواد و روش ها: این پژوهش با هدف ارزیابی عملکرد دانه و شناسایی ژنوتیپ های متحمل به خشکی با استفاده از شاخص های تحمل به تنش، در ۲۱ ژنوتیپ یولاف، در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار و تحت سه شرایط آبی (بدون تنش)، دیم و تنش خشکی بعد از گلدهی، در مزرعه تحقیقاتی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی کرمانشاه در سال زراعی ۱۳۹۴-۱۳۹۳ انجام شد.یافته ها: نتایج تجزیه واریانس ساده برای صفت عملکرد دانه در شرایط آبی (بدون تنش)، دیم و تنش خشکی بعد از گلدهی، تفاوت معنی داری را بین ژنوتیپ های یولاف نشان داد. شاخص تحمل به تنش (STI)، میانگین بهره وری (MP) و میانگین هندسی بهره وری (GMP) همبستگی مثبت و بسیار معنی داری با عملکرد دانه در هر دو شرایط تنش و بدون تنش داشتند و بنابراین برای غربالگری ژنوتیپ های متحمل به خشکی مناسب می باشند. نتایج تجزیه به مولفه های اصلی نشان داد که دو مولفه اول بیش از ۹۹ درصد از تنوع داده ها را توجیه کردند. بر اساس نمودار بای پلات، ژنوتیپ های ۷ و ۱۷ در هر دو شرایط عملکرد مطلوبی داشتند و ژنوتیپ های ۱۹، ۲۱، ۱۲، ۱۳، ۶، ۳ و ۵ برای کشت در شرایط خشکی انتهای فصل پیشنهاد شدند.نتیجه گیری: در شرایط دیم، ژنوتیپ های ۷، ۱۷، ۵، ۹ و ۱۳ و در شرایط تنش خشکی بعد از گلدهی، ژنوتیپ های ۵، ۱۹، ۲۱، ۳، ۷ و ۱۷ با شاخص های مطلوب و عملکرد پایدار شناسایی شدند. نتایج این پژوهش می تواند به بهبود برنامه های اصلاحی یولاف و توسعه ارقام مقاوم به خشکی کمک کند.

کلیدواژه ها:

بای پلات ، تنش خشکی ، دیم ، شاخص های تحمل به تنش ، یولاف زراعی