رهیافت اخلاق بنیان در حل اختلاف روایات وحدانیت عددی در صحیفه سجادیه و نهج البلاغه

مسئله وحدانیت خداوند متعال از بنیادی ترین مباحث توحیدی در متون دینی است؛ با این حال، در برخی منابع، تعابیری دیده می شود که در نگاه نخست می تواند متعارض به نظر آید؛ از جمله نفی وحدت عددی در برخی خطب نهج البلاغه و در مقابل، اطلاق وحدانیت عددی به خداوند در دعای بیست و هشتم صحیفه سجادیه. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع تفسیری، فلسفی، کلامی و عرفانی، درصدد تبیین این تعارض ظاهری است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نفی وحدت عددی در متون احتجاجی، ناظر به نفی عددپذیری و تحدید ذات الهی است، در حالی که اطلاق وحدت عددی در متون دعایی، در سیاقی تربیتی و عرفانی و با کارکرد هدایت گری زبان دین، قابل فهم است. همچنین بررسی آرای متکلمان، فلاسفه و عارفان مسلمان نشان می دهد که وحدت عددی، هرچند برای تبیین حقیقت ذات الهی کافی تلقی نمی شود، می تواند در سطحی آموزشی و تربیتی نقش ایفا کند. بر این اساس، تعارض یادشده تعارضی واقعی نیست؛ بلکه حاصل خلط میان زبان دعا و زبان برهان است. پژوهش حاضر با تاکید بر رهیافت اخلاق بنیان، نشان می دهد که توجه به کارکرد تربیتی تعابیر دعایی، امکان جمع معقول میان این دو دسته از متون را فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

احادیث مشکل ، تعارض در حدیث ، وحدانیت عددی ، رهیافت اخلاق بنیان ، صحیفه سجادیه ، نهج البلاغه