جایگاه سهراب سپهری در میدان ادبی دهه چهل براساس نظریه پی­یر بوردیو

میدان ادبی ایران در دهه های چهل و پنجاه شمسی تحت سیطره گفتمان های سیاسی و متعهد بود. سهراب سپهری، در این میان، مسیری متمایز با ظاهری «بی تفاوت» به مسائل روز پیمود که موجب طرح پرسش هایی درباره جایگاه او در این میدان شد. این مقاله با اتکا به نظریه «میدان» پیر بوردیو، موقعیت منحصربه فرد سپهری را تحلیل می کند. نظریه بوردیو با تاکید بر مفاهیمی چون «منش»، «انواع سرمایه» (اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، نمادین) و «میدان» به عنوان فضایی از رقابت ها و روابط، ابزاری قدرتمند برای رمزگشایی از چگونگی شکل گیری و تثبیت موقعیت افراد و آثار در فضاهای اجتماعی ارائه می دهد. نتایج این جستار نشان می­دهد سهراب سپهری نه صرفا یک هنرمند الهام گرفته از طبیعت، بلکه یک «کنشگر» در میدان ادبی است که کنش های او، چه آگاهانه و چه ناخودآگاه، در تعامل با ساختارها و نیروهای این میدان قابل تفسیر است. سپهری با بهره گیری از سرمایه های فرهنگی غنی (شامل تسلط بر ادبیات کهن، نقاشی و فلسفه شرق)، سرمایه اجتماعی اثرگذار (ارتباط با حلقه های روشنفکری بدون وابستگی به جریان های مسلط) و به ویژه با تکیه بر منش عارفانه و طبیعت گرای خود، موضع متمایزی در پیش گرفت که مبتنی بر طرد گفتمان سیاسی مسلط و خلق گفتمان عرفانی- فلسفی بود.