نبرد گفتمان ها در حاشیه مرز خوانش رمان عریان در برابر باد با الهام از رویکرد لاکلائو و موفه

رمان عریان در برابر باد اثر احمد شاکری، عرصه ای است از حضور هم زمان صداهای گفتمانی مختلف و تصویری از تقابل گفتمان های سیاسی، مذهبی، قومی و عرفانی در فضای پس از جنگ ایران و عراق ارائه می دهد. این پژوهش با بهره گیری از چارچوب نظری گفتمان ارنستو لاکلائو و شانتال موفه، فرآیند تثبیت هژمونی گفتمان مذهبی- انقلابی را از طریق مفصل بندی دال های گفتمانی مانند «شهادت» و «ولایت» و طرد گفتمان های رقیب تحلیل می کند. یافته ها نشان می دهد که در منطق روایی این رمان، گفتمان ناسیونالیسم قومیت گرا (کومله) به دلیل ضعف های ساختاری- شامل وابستگی به نیروهای خارجی (سوئد و فرانسه) و سکولاریسم رادیکال که موجب طرد آن از «سایبان مقدس» جامعه می شود - ناتمام می ماند. گفتمان وهابی که در قالب شخصیت چند لایه «نهورای» بازنمایی می شود، با بهره گیری از تطمیع اقتصادی، سوءاستفاده ابزاری از قومیت و مذهب و تقدس بخشی به خشونت، وارد میدان گفتمان قومی می شود، اما در نهایت، به دلیل اتحاد گفتمان های متعدد شکست می خورد و به عنوان «دیگری مطلق» طرد می شود. گفتمان عرفانی در یک رابطه دیالکتیک دو سویه عمل می کند: از یک سو با تقدس بخشی به کنش انقلابی، به تثبیت هژمونی آن کمک می کند و از دیگر سو، توسط گفتمان انقلابی بازتعریف شده و از انفعال فردگرایانه به سمت تعهد اجتماعی سوق داده می شود. این تحلیل نشان می دهد که رمان نه تنها بازتاب تجربه جنگ است، بلکه میدانی برای نبرد گفتمان هاست که در آن هویت جمعی در پرتو طرد دیگری های چند لایه تثبیت می شود.

کلیدواژه ها:

تحلیل گفتمان ، لاکلائو و موفه ، هژمونی ، عریان در برابر باد ، گفتمان عرفانی ، گفتمان قومی ، ناسیونالیسم قومیت گرا ، وهابیت