نقد بوم گرای پروین اعتصامی به بازنمایی رابطه انسان و طبیعت در سروده هایش با تکیه بر مولفه های چریل گلاتفلتی

پیوستگی و پیوند انسان و طبیعت، همواره از جستارهای مهم ساحت ادبیات و هنر بوده است. در این میان، سروده های پروین اعتصامی در بازنمایی این رابطه، به ویژه از منظر رهیافت اخلاقی و معنوی ، بسیار حائز اهمیت است. پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد نقد بوم گرای (اکوکریتیسیزم) چریل گلاتفلتی و با تمرکز بر چهار مولفه کلیدی وی، به واکاوی بازنمایی رابطه انسان و طبیعت در اشعار منتخب پروین اعتصامی می پردازد. اعطای عاملیت به طبیعت به مثابه موجودی زنده، تقابل هم زیستی و هژمونی انسان محور، نقد ارزش های مصرف گرایانه در برابر پایداری و نقش فرهنگ در شکل دهی نگرش های زیست محیطی، متغیرهایی هستند که شالوده تحلیل های مقاله را شکل می دهند. مسئله اصلی، تبیین کیفیت بهره وری پروین از طبیعت در قالب کنشگری فعال برای به چالش کشیدن سلطه انسانی و اشاعه آگاهی بوم شناختی در بستر تعلیمی است که نوآوری های آن، رفع کاستی های پروین پژوهی در ادغام نظریه های غربی با سنت ادبی شرقی را دنبال می کند. چارچوب نظری بر پایه تعریف گلاتفلتی از نقد بوم گرا با تاکید بر بوم محوری در برابر انسان محوری و عدالت زیست محیطی به عنوان مطالعه پیوند ادبیات و جهان فیزیکی استوار است. در بخش تحلیلی، قطعاتی چون «درخت بی بر» نقد کالایی سازی طبیعت و منطق سودمحور را برجسته می سازد؛ مناظره «برف و بوستان» قضاوت های سطحی انسان محور را به چالش کشیده و خدمات اکوسیستمی را بازنمایی می کند؛ قطعه «بنفشه و باغبان» ارزش ذاتی طبیعت را در برابر زیبایی سنجی ابزاری تثبیت می نماید؛ و «تاراج روزگار» شکنندگی بوم سازگان و هم سرنوشتی انسان/طبیعت را در چرخه های حیاتی واکاوی می کند. یافته ها نشان می دهد پروین طبیعت را سوژه ای اخلاقی و دارای صدا و کنش می داند و با این نگرش، فرهنگ سلطه را نقد کرده و پایداری میان نسلی را ترویج می دهد.

کلیدواژه ها:

پروین اعتصامی ، نقد بوم گرا ، چریل گلاتفلتی ، رابطه انسان و طبیعت ، ارزش های اخلاقی ، آگاهی زیست محیطی