هبوط ایزدبانوی ایشتار در عروسک باران با تکیه بر مناسک باران­خواهی ایرانیان

نوشته حاضر با رویکردی میان رشته ای به بررسی خاستگاه مناسک باران­خواهی در ایران می پردازد و فرضیه رایج انتساب عروسک باران به کیش آناهیتا یا تیشتر را به چالش می­کشد. با اتکا بر تحلیل تطبیقی اساطیر، شواهد باستان شناختی و به­ویژه داده های فولکلوریک، نشان داده می شود که ساختار آیینی و شمایل شناسی عروسک باران (تالو، چولی چغل، چمچمه گلین، کوسه گلین، گل گلین و جز آن) که در اشعار نهفته است، به طور معناداری با کیش ایشتار و جشن های آکیتو در بین النهرین هم خوان است. عناصری چون مرکزیت پیکره آیینی، رژه جمعی، اجرای ترانه های خطاب محور، نقش محوری زنان، رقص و پایکوبی، آغشته کردن پیکره به آب، کاربرد رنگ های سرخ و سیاه، حضور تاج یا شاخ، نذر غلات و قربانی حیوانی و سپردن پیکره یا جمجمه به آب، در هر دو سنت به صورت هم زمان حضور دارد. بر این اساس استدلال می شود که در بستر جغرافیای نیمه خشک ایران، کارکرد باران زایی و باروری زمین، زمینه جذب و بومی سازی تدریجی خویشکاری های ایشتار را فراهم کرده و در فرایندی طولانی، با اسلامیزه شدن معابد و تغییر نام زیارتگاه ها، در قالب عروسک باران تداوم یافته­ است.

کلیدواژه ها:

ایشتار ، ایران ، بین النهرین ، عروسک باران ، مناسک باران خواهی