سواد سلامت روان در زنان سنین باروری: از دسترسی به اطلاعات تا اقدام برای ارتقای سلامت روان

مقدمه: سلامت روان زنان در سال های باروری تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل زیستی، روان شناختی و اجتماعی قرار دارد. تغییرات هورمونی مرتبط با قاعدگی، بارداری و زایمان، ناباروری، تغییر نقش های خانوادگی و اجتماعی و مواجهه با برخی عوامل استرس زا می تواند زنان را در معرض مشکلات روان شناختی قرار دهد. در این میان، سواد سلامت روان می تواند در شناسایی به موقع مشکلات، استفاده صحیح از اطلاعات سلامت و تصمیم گیری برای دریافت خدمات تخصصی نقش مهمی داشته باشد. با وجود اهمیت موضوع، ابعاد سواد سلامت روان در زنان سنین باروری به طور اختصاصی کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ابعاد سواد سلامت روان در زنان سنین باروری انجام شد. روش پژوهش: این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از تحلیل محتوای متعارف انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۱۴ زن در سنین باروری و ۶ نفر از ارائه دهندگان رسمی خدمات سلامت روان بودند که در سال های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ از استان های تهران، البرز و قزوین انتخاب شدند. نمونه گیری به صورت هدفمند و با حداکثر تنوع از نظر سن، سطح تحصیلات، وضعیت تاهل و اشتغال انجام شد و نمونه گیری تا رسیدن به اشباع داده ها ادامه یافت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و حضوری جمع آوری و به صورت استقرایی تحلیل شدند. یافته ها: در فرآیند تحلیل داده ها، ۹۶۵ واحد معنایی و ۲۹۳ کد فشرده استخراج شد که در نهایت در قالب ۳۴ زیرمقوله، ۹ مقوله اصلی و چهار مضمون کلی سازمان دهی شدند. چهار مضمون شامل «شناخت منابع اطلاعاتی و توانایی درک سلامت روان»، «توانایی به کارگیری اطلاعات سلامت روان در زندگی روزمره»، «سازگاری با تغییرات خلقی اختصاصی دوره باروری» و «اقدام برای ارتقای سلامت روان» بود. یافته ها نشان دادند که سواد سلامت روان تنها به شناخت اختلالات روانی محدود نیست، بلکه توانایی یافتن و ارزیابی اطلاعات معتبر، تشخیص علائم، به کارگیری آموخته ها در روابط و مدیریت هیجانات، سازگاری با تغییرات مرتبط با دوره باروری و تصمیم گیری برای دریافت کمک حرفه ای را نیز دربرمی گیرد. نتیجه گیری: سواد سلامت روان در زنان سنین باروری مفهومی چندبعدی است که در تعامل با ویژگی های زیستی، روانی و اجتماعی این دوره شکل می گیرد. تقویت توانایی زنان در دسترسی و ارزیابی اطلاعات، خودمدیریتی روان شناختی، شناخت تغییرات خلقی مرتبط با دوره باروری و مراجعه به موقع برای دریافت خدمات می تواند زمینه ارتقای سلامت روان آنان را فراهم کند. توجه به این ابعاد در برنامه های مراقبت سلامت زنان و به ویژه خدمات مامایی می تواند به شناسایی زودهنگام مشکلات روانی و هدایت مناسب زنان به خدمات تخصصی کمک کند.

کلیدواژه ها:

سواد سلامت روان ، زنان سنین باروری ، سلامت روان ، خودمراقبتی ، خدمات سلامت