تحلیل تطبیقی تعهدات دولت به فقرزدایی در قانون اساسی با نظریه عدالت جان رالز

این مقاله برای پاسخ به پرسش در مورد چگونگی تبیین تعهدات دولت به فقرزدایی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران از منظر نظریه عدالت جان رالز، به تحلیل تطبیقی این تعهدات با این نظریه مورد اشاره می پردازد. فقر و نابرابری از چالش های اساسی جامعه ایران است و قانون اساسی، به ویژه در اصول سوم، بیست و نهم، سی و یکم و چهل و سوم، تعهدات روشنی برای رفع آن و تامین نیازهای اساسی شهروندان مقرر کرده است. پژوهش حاضر با بهره گیری از چارچوب نظری «عدالت به مثابه انصاف» رالز و مفاهیم کلیدی آن مانند «اصل تفاوت» و «برابری منصفانه فرصت ها»، به ارزیابی مبانی و ابعاد این تعهدات می پردازد. فرضیه مقاله به این شکل قابل صورت بندی است که علیرغم وجود شباهت های سطحی بین نظریه رالز و مفاد قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تعارضات بنیادین ماهوی، حجیت نظریه رالز را به عنوان ابزاری برای تحلیل حقوقی تعهدات دولت به فقرزدایی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در حد بسیار زیادی کاهش می دهد. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی است. یافته ها نشان می دهد که میان دو دیدگاه، همگرایی های قابل توجهی در اهداف کلی مانند تاکید بر بهبود وضعیت محروم ترین اقشار جامعه، تامین نیازهای اساسی، ایجاد فرصت های برابر و پذیرش نقش فعال دولت در بازتوزیع ثروت وجود دارد. با این وجود، تفاوت های بنیادینی نیز مشاهده می شود که مهم ترین آن، مبنای هستی شناختی است؛ قانون اساسی بر پایه اصول الهی و اسلامی استوار است، درحالی که نظریه رالز بر یک قرارداد اجتماعی سکولار و عقلانی بنا شده است. این تفاوت منجر به رویکردهای متمایز در اولویت بندی آزادی های اساسی، ماهیت دولت و حدود اختیارات آن در محدود کردن حقوق فردی به نفع مصالح عمومی می گردد.

کلیدواژه ها:

Poverty Alleviation ، Social Justice ، John Rawls ، Constitution of the Islamic Republic of Iran ، Government Commitments. ، فقرزدایی ، عدالت اجتماعی ، جان رالز ، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ، تعهدات دولت.