واکاوی تغییرات معنای مادری در چرخه زندگی مادران تک فرزند شهرستان لاهیجان

زمینه و هدف: مفهوم مادری در مسیر زندگی زنان در حال دگرگونی و بازتعریف است. تجربه مادری با فاصله گرفتن از چارچوب های سنتی، به معنایی فردی تر، آگاهانه تر و وابسته به شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی امروز بدل شده است؛ به گونه ای که مادران در این فرآیند، میان نقش های شخصی، خانوادگی و اجتماعی خود در حال بازنگری و تعادل بخشی هستند. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تغییرات معنای مادری در چرخه زندگی مادران تک فرزند انجام شده است. روش و داده ها: این پژوهش با روش کیفی تحلیل مضمون انجام شد. داده ها از طریق مصاحبه های عمیق با ۲۴ نفر از مادران تک فرزند ۲۰ تا ۳۵ ساله شهرستان لاهیجان در پاییز ۱۴۰۳ که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شده بودند، جمع آوری و با استفاده از تکنیک شش مرحله ای اسمیت تحلیل گردید. یافته ها: تحلیل داده ها نشان دهنده سه مضمون اصلی در چرخه زندگی مادرانه است: دوره قبل از بارداری؛ «مادری، رویایی شیرین: تصویری آرمانی پیش از تجربه بارداری» که از طبقات اصلی «احساس خوب و مثبت» و «اشتیاق به مادر شدن» به دست آمد. دوره بارداری؛ «بارداری، بازآفرینی مادری: از ایده آل ذهنی تا تجربه زیسته» که از طبقات اصلی «احساس تلخ و شیرین» و «نیاز به حمایت اجتماعی» حاصل گردید و دوره بعد از بارداری؛ «بی کرانگی مادری: سفری بی بازگشت و بی پایان میان تلخی ها و شیرینی ها» که از طبقات اصلی «مادر محوری و انزوای تدریجی همسر»، «حس رضایت»، «حس ناکامی»، «مادری، مسئولیتی پر زحمت و همیشگی»، «ازخودگذشتگی»، «مانع رشد»، «عامل رشد» و «نیاز به حمایت اجتماعی» پدیدار شد. بحث و نتیجه گیری: یافته ها نشان داد فهم زنان از مادری در طول چرخه زندگی مادرانه دچار تغییر معنایی می شود؛ مادری در لاهیجان پروژه ای بازتابی، فرهنگی و اجتماعی برای ساخت معنا، بازسازی هویت و مذاکره با ساختارهای قدرت و جنسیت است. پیام اصلی: این پژوهش ضرورت تغییر نگاه در گفتمان های رسمی، رسانه ها و آموزش های عمومی را یادآور می شود تا مادری را نه صرفا نقشی ایثارگرانه، بلکه به عنوان تجربه ای انسانی، دوطرفه و نیازمند حمایت بازشناسند. هم ساز کردن مادری با واقعیت های روانی، اقتصادی و اجتماعی زنان امروز ایجاب می کند که با نهادینه سازی مشارکت پدران در فرزندپروری، از فشار یک طرفه بر زنان کاسته شده و نقش والدگری در بستری متوازن بازتعریف شود.

کلیدواژه ها:

تغییرات معنای مادری ، چرخه زندگی ، مادران تک فرزند ، تحلیل مضمون ، لاهیجان