معرفی و نقد کتاب «جامعه شناسی و فهم جامعه ایران؛ دیدگاه آرایش مناسب بین جامعه مدنی، دولت و اقتصاد»

کتاب «جامعه شناسی و فهم جامعه ایران؛ دیدگاه آرایش مناسب بین جامعه مدنی، دولت و اقتصاد» اثر حمزه نوذری، تلاشی است برای عبور از دوگانه «دولت کمتر-بازار بیشتر» و «استبداد ایرانی» و ارائه الگویی مبتنی بر «آرایش مناسب» میان سه نهاد جامعه مدنی، دولت و بازار. هدف این نقد، ارزیابی انتقادی قابلیت توضیح دهندگی و امکان پذیری عملی این الگو در مواجهه با واقعیت های تاریخی و ساختاری ایران معاصر است. این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد انتقادی، ساختار، مبانی نظری و کاربست های تاریخی کتاب را بررسی کرده است .کتاب از حیث صورت بندی نظری و تاکید بر نقش جامعه مدنی دستاورد قابل توجهی دارد، اما با خلاهای جدی مواجه است: عدم تحلیل تاریخی منسجم از دوره های پهلوی و پس از انقلاب، نقد غیرتاریخی به دولت مصدق، و ابهام در دلالت های عملی مدل. راه حل جایگزین نویسنده (دموکراسی رادیکال) نیز به نقد «تحلیل در خلا نهادی» و «کوری معرفتی» نسبت به روابط مادی قدرت دچار است. ارزش کتاب در گشودن افق نظری تازه برای پرسش گری درباره رابطه دولت، بازار و جامعه مدنی است، اما نبود تحلیل تاریخی بسترمند و فقدان نقشه راه، مدعای اصلی کتاب را در سطح یک آرمان انتزاعی باقی می گذارد؛ امری که خود نشان دهنده یکی از مهم ترین موانع «تغییر اجتماعی مسیردار» در ایران معاصر است.

کلیدواژه ها:

بازارگرایی ، جامعه شناسی اقتصادی ، جامعه مدنی ، دموکراسی رادیکال ، دولت گرایی