الگوی عملیاتی کاهش مصرف آب در منظرسازی پایدار با رویکرد خشک منظری در اقلیم سرد و خشک کوهستانی (مطالعه موردی: شهر سنندج)

در اکوسیستم های کوهستانی با اقلیم سرد و خشک غرب ایران، پایداری منظرهای انسان ساخت با چالش های پیچیده ای ناشی از تنش های هیدرولوژیک، محدودیت منابع آب و ناپایداری های ژئومورفولوژیک مواجه است. پژوهش حاضر با هدف تدوین الگویی کاربردی برای «خشک منظر» سازگار با محدودیت های اقلیمی، شرایط توپوگرافی ناهموار و ویژگی های بوم شناختی مناطق کوهستانی، با مطالعه موردی شهر سنندج، انجام شد. این مطالعه با تکیه بر اصول بوم شناسی منظر، هیدرولوژی محیطی و مهندسی طبیعی، و با بهره گیری از روش پژوهش کیفی و تکنیک دلفی، به شناسایی مولفه های کلیدی طراحی منظر پایدار در اقلیم های سرد و خشک کوهستانی پرداخت. یافته های پژوهش نشان داد که دستیابی به پایداری اکولوژیک و کاهش وابستگی به منابع آب متعارف، مستلزم تلفیق پنج راهبرد بنیادین است. نخست، بهبود ویژگی های هیدرولوژیک خاک از طریق اصلاح بافت، افزایش مواد آلی و طراحی فرورفتگی ها و بسترهای نفوذپذیر به منظور افزایش ظرفیت نگهداشت رطوبت و کنترل رواناب سطحی؛ دوم، مدیریت یکپارچه منابع آب با تاکید بر ذخیره سازی و هدایت هوشمند آب حاصل از بارش و ذوب برف در مخازن زیرسطحی و حوضچه های نفوذ؛ سوم، مهندسی ریزاقلیم با استفاده از کمربندهای بادشکن، سایه اندازی چندلایه و به کارگیری مصالح بومی با ظرفیت حرارتی بالا به منظور تعدیل نوسانات دمایی و کاهش تنش های حرارتی؛ چهارم، بهره گیری از منابع آب جایگزین، از جمله آب خاکستری تصفیه شده و سامانه های استحصال رطوبت اتمسفری؛ و پنجم، طراحی گیاهی تطبیقی مبتنی بر انتخاب گونه های بومی مقاوم به تنش های سرمایی و خشکی، با ویژگی های فیزیولوژیک نظیر ریشه های عمیق، کوتیکول ضخیم، کارایی در کاهش مصرف آب و تحمل اسمزی بالا. در مجموع، الگوی پیشنهادی با تلفیق دانش ژئومورفولوژی، هیدرولوژی منظر و اکولوژی گیاهی، چارچوبی علمی و کاربردی برای کاهش مصرف آب، افزایش تاب آوری اکوسیستم و ارتقای پایداری زیست محیطی در منظرهای کوهستانی ارائه می کند و می تواند به عنوان مبنایی برای برنامه ریزی و طراحی منظر پایدار در مناطق سرد و خشک مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

خشک منظری ، اقلیم سرد و خشک ، کاهش مصرف آب ، منظر پایدار