نقش ایدئولوژی در آموزش پرورش ایران

آموزش و پرورش در هیچ جامعه ای صرفا نهادی فنی و خنثی برای انتقال دانش محسوب نمی شود؛ بلکه یکی از مهم ترین عرصه های تولید، بازتولید و انتقال ارزش ها، هنجارها و نظام های معنایی جامعه است. از این منظر، ایدئولوژی به عنوان مجموعه ای از باورها، ارزش ها و چارچوب های تفسیری، نقش تعیین کننده ای در شکل دهی به اهداف تربیتی، محتوای برنامه های درسی، ساختارهای مدیریتی و شیوه های جامعه پذیری دانش آموزان دارد. در ایران، به ویژه پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، رابطه میان ایدئولوژی و آموزش و پرورش به یکی از محورهای اصلی سیاست گذاری فرهنگی و تربیتی تبدیل شده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی انتقادی به بررسی نقش ایدئولوژی در نظام آموزش و پرورش ایران می پردازد و نشان می دهد که چگونه گفتمان های دینی، ملی گرایانه و سیاسی در شکل دهی به اهداف، محتوای آموزشی و هویت تربیتی مدارس اثرگذار بوده اند‎ ‎یافته های نظری مقاله نشان می دهد که ایدئولوژی می تواند از یک سو به ایجاد انسجام اجتماعی، انتقال هویت فرهنگی و تعیین جهت گیری های ارزشی آموزش کمک کند، اما از سوی دیگر، در صورت غلبه یک نظام ارزشی انحصاری، ممکن است به محدود شدن تکثر فکری، کاهش استقلال علمی و تقویت آموزش حافظه محور منجر شود. بر این اساس، مسئله اصلی نه حضور یا عدم حضور ایدئولوژی در آموزش، بلکه چگونگی مدیریت رابطه میان ارزش های اجتماعی، آزادی علمی و ضرورت های تربیت شهروندی در جامعه معاصر است.

کلیدواژه ها:

ایدئولوژی ، آموزش و پرورش ، برنامه درسی ، جامعه پذیری ، ایران ، تربیت شهروندی.