چالش های تلفیق اگزیستانسیالیسم فردگرا و حکمت شرقی جمع گرا در تربیت زیست محیطی: یک مطالعه تحلیلی–انتقادی

بحران های فزاینده زیست محیطی در جهان معاصر، ضرورت بازاندیشی در مبانی فلسفی تربیت زیست محیطی را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، دو سنت فلسفی اثرگذار، یعنی اگزیستانسیالیسم فردگرا و حکمت شرقی جمع گرا، هر یک ظرفیت ها و در عین حال محدودیت هایی برای تبیین رابطه انسان با طبیعت و شکل دهی به کنش های مسئولانه زیست محیطی ارائه می کنند. با وجود افزایش توجه به بهره گیری از رویکردهای تلفیقی در فلسفه تعلیم و تربیت، همچنان ابهام های نظری و چالش های بنیادینی درباره امکان یا امتناع تلفیق این دو سنت فلسفی وجود دارد. ازاین رو، هدف پژوهش حاضر تحلیل انتقادی چالش های فلسفی تلفیق اگزیستانسیالیسم فردگرا و حکمت شرقی جمع گرا در تربیت زیست محیطی و تبیین ظرفیت های آن برای ارائه الگویی منسجم در تعلیم و تربیت معاصر است. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از حیث روش، پژوهشی کیفی با رویکرد تحلیل فلسفی و مطالعه تطبیقی–انتقادی است. داده های پژوهش از طریق مطالعه اسنادی و بررسی منابع معتبر فلسفی و تربیتی گردآوری شده و با استفاده از تحلیل مفهومی، تحلیل استدلالی و مقایسه تطبیقی مورد بررسی قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان داد که مهم ترین چالش های تلفیق این دو سنت فلسفی در تفاوت مبانی انسان شناختی، برداشت از مفهوم «خود»، تبیین آزادی و مسئولیت، نسبت فرد و جامعه، نوع مواجهه با طبیعت و غایت تربیت زیست محیطی ریشه دارد. در مقابل، هر دو دیدگاه در تاکید بر تحول درونی انسان، مسئولیت اخلاقی، نقد نگرش ابزاری به طبیعت و ضرورت تغییر سبک زندگی دارای اشتراک های قابل توجهی هستند که زمینه گفت وگوی فلسفی میان آنها را فراهم می سازد. نتایج پژوهش بیانگر آن است که تلفیق کامل این دو سنت به دلیل تفاوت های بنیادین امکان پذیر نیست، اما اتخاذ رویکردی مبتنی بر «تلفیق انتقادی» می تواند با حفظ اصالت آزادی و مسئولیت فردی در اگزیستانسیالیسم و بهره گیری از نگرش کل نگر و هم بسته حکمت شرقی، چارچوبی فلسفی برای ارتقای تربیت زیست محیطی و تقویت کنش های مسئولانه در برابر بحران های زیست محیطی معاصر فراهم آورد

کلیدواژه ها:

تربیت زیست محیطی ، اگزیستانسیالیسم ، حکمت شرقی ، فردگرایی ، جمع گرایی ، تحلیل فلسفی ، مطالعه تطبیقی–انتقادی